چه زیباست تخلق به اخلاق خداوندی که در جای مهربانی، ارحم الراحمین و در مقام انتقام، اشد المعاقبین است . در افتتاح دعای افتتاح به ساحت‏حضرتش عرض می‏شود:

«وایقنت انک انت ارحم الراحمین فی موضع العفو والرحمة واشد المعاقبین فی موضع النکال والنقمة; ⁽¹⁾ و یقین دارم که تو - در جایگاه عفو و رحمت - از تمام مهربانان، مهربان‏تر و در جای عقاب و انتقام از همه سخت‏گیرتری .»

و خداوند متعال در قرآن کریم می‏فرماید: «محمد رسول الله والذین معه اشداء علی الکفار رحماء بینهم‏» ; ⁽²⁾ محمد صلی الله علیه و آله پیامبر خداست و کسانی که با اویند، بر کافران، سختگیر و با همدیگر مهربانند .»

مثل مولا علی علیه السلام

امام خمینی‏قدس سره می‏فرماید:

«باید به همان نحو که مولا علیه السلام مظهر عدالت‏بود و مظهر رحمت، شما هم اقتدای به آن حضرت کنید و باعدالت‏با مردم و بین خودتان رفتار کنید و با عطوفت .» ⁽³⁾

در دید اهل معرفت، همه چیز، مظهر رحمت‏خداست و مهر او، هر چیز حتی غضبش را فرا می‏گیرد; چنان که در قرآن کریم و برخی دعاها مثل آغاز دعای کمیل نیز بیان شده است که رحمت‏خداوندی، فراگیر است و بر غضبش سبقت می‏گیرد; زیرا غضب و خشونت الهی نیز در مجموعه نظام هستی به سود بشر است و نظیر چاقوی جراح، سبب سلامتی مجموعه پیکر انسان می‏باشد . از طرفی:

ترحم بر پلنگ تیزدندان       ستمکاری بود بر گوسفندان

در این مجال و مقال به مهربانیها و صلابتهای امام بزرگوارمان، گذری دوباره می‏کنیم; باشد تا سرمشق همۀ آزادی خواهان جهان مخصوصاًکارگزاران نظام خصوصاًمسئولان بلند پایه نظام مقدس جمهوری اسلامی قرار گیرد . ⁽⁴⁾

قبل از بیان برخی از مهربانیها و صلابتهای حضرت امام‏قدس سره این نکته را نیز متذکر می‏شویم که قاطعیت و خشونت ارزشمند و خداپسندانه در اجرای دین، برخورد با بیگانگان، بدعت‏گزاران و باندهای مافیایی قدرت و غارت است .

و جای مدارا و مهربانی، هنگام معاشرت با زیردستان، خودیها، خانواده و فرزندان، گمراهان غیرمعاند و جاهلان قاصر و ... است . متاسفانه در کشور عزیز ما، مدعیان رافت و مدارا، پیاده نظام آمریکا و جاده صاف‏کن اسرائیلند و در برابر هموطنان، فقرا، اهل دین و ایثار، خشن‏ترین رفتارها را دارند .

لطافتها

1-سفارش به رسیدگی به بیمار

«کارگری در منزل مریض شد . وی اهل دهات بود و زبانی هم نداشت . امام خیلی سفارش او را می‏کردند که برایش دکتر بیاورید . امام باز از مصرف دارو و درمان می‏پرسیدند و مکرر از او دلجویی می‏کردند; گاه از پشت پنجره و گاهی پله‏ها را طی می‏کردند و به داخل اتاق او تشریف می‏آوردند و بالای سر او می‏رفتند و او را صدا می‏کردند و از او می‏پرسیدند: آیا برایت دکتر آمد؟ دوا داری؟ داروهایت را مصرف کرده‏ای؟ غذا چه می‏خواهی؟ حالت چطور است؟ و ... چنان نبود که فقط سفارشی بکنند و بگویند: لابد به او رسیدگی می‏شود . ⁽⁵⁾ »

2-سلام کردن به بچه‏ها

«در سلام کردن، مقدم بر دیگران بودند و همواره وقتی وارد می‏شدند بر افراد، پیش از آنان، سلام می‏کردند . با آن عظمت - که سران قدرتهای جهان از نامشان وحشت داشتند - آن قدر مهربان و رئوف بودند که حتی اگر با بچه‏ها مواجه می‏شدند به آنها سلام می‏کردند .» ⁽⁶⁾

3-توجه به خانواده

«امام در طول شبانه روز حتی یک دقیقه وقت تلف شده و بدون برنامه از قبل تعیین شده نداشتند . با توجه به شرایط سنی و میزان فعالیتی که داشتند، باز هم ساعات خاصی را در سه نوبت - هر کدام، نیم تا یک ساعت - به اهل منزل اختصاص داده بودند که هر کدام از ما که مایل بودیم خدمت ایشان می‏رسیدیم و مسائل خودمان را مطرح می‏کردیم . امام در این ساعات معمولا از نظر فکری و روحی به خانواده توجه داشتند; هیچ سؤالی را بی‏جواب نمی‏گذاشتند; حتی خودشان ابتدا مسائل را مطرح نمی‏کردند و می‏خواستند که از این وقت، اعضای خانواده استفاده کرده و بر حسب ضرورت، مسایل‏شان را عنوان کنند . اگر سؤالی را به دلیل کمبود وقت پاسخ نمی‏دادند، حتما به خاطر می‏سپردند تا در فرصت مناسب دیگری پاسخ دهند .» ⁽⁷⁾ (فرشته‏اعرابی، نوه امام)

4-کار در خانه

«طی این سالهای طولانی زندگی مشترک، هرگز امام از من نخواستند یک فنجان چای به ایشان بدهم! آقا چای را خودشان آماده می‏کنند و به محض نوشیدن، فنجان را می‏شویند!» ⁽⁸⁾(همسرگرامی امام)

5-بچه‏داری در منزل

«چون بچه‏ها شبها خیلی گریه می‏کردند و تا صبح بیدار می‏ماندند، امام شب را تقسیم کرده بودند; مثلا دو ساعت‏خودشان بچه را نگه می‏داشتند و خانم می‏خوابیدند و دو ساعت می‏خوابیدند و خانم بچه‏ها را نگهداری می‏کرد .

روزها پس از پایان درس، ساعتی را به بازی با بچه‏ها اختصاص می‏دادند تا کمک خانم باشند در تربیت فرزندان!» ⁽⁹⁾

(خانم فاطمه طباطبایی)

6-رسیدگی به زن و بچه

«در همان اوایل درس حضرت امام، که ایشان برخی نکات اخلاقی را در درس می‏فرمودند، حاج آقا گفت: امروز حضرت امام در درس فرمودند:

«طلبه‏های متاهل نباید شبها مطالعه کنند; بلکه شبها را به رسیدن به امور منزل و رسیدگی به زن و فرزند گذرانده و سحرها را به مطالعه اختصاص دهند .» ⁽¹⁰⁾

(همسر شهید آیة الله محلاتی)

7-ابراز عواطف

«امام به شدت عاطفی بودند، مثلا در نجف، گاهی خواهرانم به آنجا می‏آمدند و بعد وقتی می‏خواستند برگردند، طوری بود که من هیچ وقت، موقع خداحافظی قدرت ایستادن در حیاط و دیدن خداحافظی آنها رانداشتم . مرحوم برادرم نیز همین گونه بودند و می‏گفتند: من آن لحظه خداحافظی را نمی‏توانم ببینم .

اما این مسایل یک ذره بر تصمیم‏گیریهایشان اثر نداشت!» ⁽¹¹⁾

(حاج سید احمد آقا خمینی رحمة الله علیه)

8-عدم مزاحمت

«خویشاوندان امام که از پانزده سالگی با ایشان بودند، می‏گفتند: در خمین از پانزده سالگی - که با ایشان بودیم - برای نماز شب یک چراغ موشی کوچک می‏گرفتند و می‏رفتند به یک قسمت دیگر منزل، تا هیچ کس بیدار نشوند، و آنجا نماز شب می‏خواندند .

خانم می‏گویند: تا حال، نشده که من از نماز شب ایشان بیدار شوم; چون برق را مطلقا روشن نمی‏کردند; نه چراغ اتاق; نه راهرو و نه حتی چراغ دستشویی را . برای اینکه کسی بیدار نشود، هنگام وضوی نماز شب یک ابر، زیر شیر می‏گذاشتند که آب چکه نکند و صدای آن کسی را بیدار نکند .» ⁽¹²⁾

9-احترام به دوستان

«در جلساتی که امام با دوستانشان شرکت می‏کردند، همیشه آنها را جلو می‏انداختند و خودشان از عقب می‏آمدند و با این حرکت از دوستانشان تجلیل می‏کردند، این کار، کار یک دفعه و دو دفعه نبود; بلکه کار بیست‏سال بود که خود من شاهد این مسئله بودم . امام عظمت روحی عجیبی داشتند .» ⁽¹³⁾

(مرحوم آیة الله بهاءالدینی رحمة الله علیه)

پی نوشت ها:

1-مفاتیح الجنان، اعمال شبهای ماه مبارک رمضان .

2-فتح/29 .

3-مهر و قهر، ص‏368، به نقل از: صحیفه نور، ج‏12، ص‏130 . در این مقاله که پیش روی دارید، گلچینی از کتاب مهر و قهر تقدیم می‏شود . به جاست که نمونه‏هایی از این کتاب و آثار مشابه، با بازنویسی و تدوینی نو، نظیر متون درسی، در حوزه‏های علمیه و مراکز علمی آموزشی تدریس شود . این کتاب، به کوشش محمدرضا سبحانی‏نیا و سعید رضا علی‏عسکری و اهتمام مرکز فرهنگی شهید مدرس، در سال 1379 ش . در اصفهان منتشر شده است .

4-تفصیل برخی حوادث را در تاریخ انقلاب و امام، یا در صحیفه نور، صحیفه امام و منابع ارائه شده در پاورقیها و نیز در کتاب مهر و قهر که بی‏واسطه از آن نقل می‏کنیم مطالعه بفرمایید .

5-مهر و قهر، ص‏50 .نقل از برداشتهایی ازسیره امام خمینی‏قدس سره، ج‏1،ص‏91 .

6-همان، ص‏45 و همان، ج‏2، ص‏225 .

7-همان، ص‏40،به نقل از«برداشتهایی ازسیره امام خمینی‏قدس سره‏»ج‏1،ص‏18 .

8-همان، ص‏27; همان، ص‏86 .

9-همان، ص‏25 . نقل از: برداشتهایی از سیره امام خمینی‏قدس سره، ج‏1، ص‏78 .

10-همان، ص‏28 . نقل از: صحیفه دل، ص‏127 .

11-همان، ص‏31; نقل از: پا به پای آفتاب، ج‏1، ص‏84 .

12-همان، ص‏34 - 35 . نقل از: برداشتهایی از سیره امام خمینی‏قدس سره، ج‏3، ص‏113 .

13-همان، ص‏56 - 57 . نقل از: برداشتهایی از سیره امام خمینی‏قدس سره، ج‏3، ص‏253 .