‏‏‏

• اشاره

  • كارايي ‏
  • اطاعت از رهبر و حكومت مركزي ‏
  • دلسوزي براي بيت المال ‏
  • اعتقاد به حقوق متقابل مردم و حكومت
  • فدا نكردن دين به پاي مصلحت
  • دوري از تجمل‏گرايي و چاپلوسي ‏
  • افراد ضعيف يا خائن از او احساس امنيت نكنند ‏

در پاسخ اين پرسش بايد گفت كه ويژگيهاي حكومت مهدوي همان ويژگيهاي حكومت ‏علوي است; با اين تفاوت كه حكومت علوي تنها در گستره‏اي محدود از كره خاك و در ‏مدت زماني ناچيز برقرار شد و آن حضرت هم به دليل درگيري در جنگهاي داخلي، ‏نتوانست‏به همه آنچه كه در نظر داشت جامه عمل پوشد; اما امام مهدي، عليه‏السلام، ‏با پيش گرفتن سيره جدش اميرالمؤمنان، علي، عليه‏السلام، جهان را تا آستانه برپايي ‏قيامت از عدالت پر مي‏سازد و به همه اهداف خود دست مي‏يابد. ‏

در اين مقاله شما خواهيد ديد كه آن حضرت نظارت دقيقي به كارگزاران خود داشتند و ‏اقدامات متعددي را براي حفظ آنها از لغزش و اشتباه معمول مي‏داشتند. كه در مجموع ‏مي‏توان اين اقدامات را به دو دسته اقدامات فكري و فرهنگي و اقدامات اجرايي و ‏حكومتي تقسيم كرد. از جمله مهترين اقدامات اجرايي و حكومتي آن حضرت انتخاب اصلح ‏براي مديريت‏بود. ‏

در پي ابتدا ويژگيهايي را كه در ديدگاه امام علي، عليه‏السلام، بايد در يك مدير شايسته ‏وجود داشته باشد، بررسي كرده و در ادامه به ديگر اقدامات اجرايي و حكومتي آن حضرت ‏اشاره مي‏كنيم: ‏

از ديدگاه امام علي، عليه‏السلام، يك مدير شايسته بايد ويژگيهايي داشته باشد كه ‏برخي از آنها عبارتند از:  

خليل من كه به رخ كعبه دل و جان است    

                                             به راه او دل و جان چون ذبيح قربان است

شگفت نيست دل و جان فداى جانانى   

                                                كه قبله دل مشتاق و كعبه جان است

راستش را به ما نگفتند یا لااقل همه راست را به ما نگفتند.

گفتند: تو كه بیایى خون به پا مى‏ كنى، جوى خون به راه مى‏ اندازى و از كشته پشته مى‏ سازى و ما را از ظهور تو ترساندند.

برخي عناصر سياسي مدعي اصلاحات با

شدت - و ناشي گري- تمام مشغول

جعل آمار براي اعمال فشار مضاعف

بر دولت هستند.

مقدمه

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران نقطه عطف بزرگی بود كه در رمز تحقق و شكل‌گیری آن نمی‌توان از سه عامل كلیدی وحدت كلمه، دین و نقش روحانیت متعهد با رهبری قاطع بنیان‌گذار این حركت عظیم غافل شد.

سیری در مبارزات و مجاهدات سیاسی فرهنگی شهید مفتح

 

چکیده: در پیروزی انقلاب اسلامی عوامل متعددی را می توان مؤثر دانست. آن چه تا كنون در بررسی های مربوط به علل این رویداد كم تر مورد توجه قرار گرفته است، عومل و زیر ساخت های فرهنگی این انقلاب بزرگ است. در كنار مبارزات سیاسی، تلاش های فكری و فرهنگی وجه اهمیت شخصیت های مبارزی چون آیت الله دكتر مفتح، شهید مطهری و شهید باهنر و دیگران بوده است. این مقاله به بررسی زندگی و مبارزات شهید مفتح می پردازد.

در سال 1372 هجری شمسی كه با عده‎ای از دوستان به حج تمتع مشرف شده بودیم، در روز یازدهم ذیحجه 1413 هجری قمری مطابق با 11/3/1372 هجری شمسی، مجلس روضه‎ای در چادر كاروان ما برگزار شد كه بسیار با معنویت بود. چند ماه پس از بازگشت از سفر حج یكی از دوستان كه راضی نیست نامش در كتاب آورده شود جریانی را كه در آن جلسه برایش اتفاق افتاده بود با مقدمه‎ای برایم چنین نقل نمود:

به گزارش خبرنگا رتبیان به نقل از شبستان حجت‌الاسلام والمسلمین سیدحسین فاطمی‌نیا، استاد اخلاق و مدرس حوزه های علمیه  به تشریح ویژگی ها و اهمیت روز عرفه پرداخت و گفت: آن چیزی كه در روز عرفه داریم و باید به آن توجه جدی شود دعای اباعبدالله است كه ‏مضامین آن عرشی است و مهمتر از قرائت آن تدبر در مضامین ارزشمندش است.

از دعاهای حضرت امام سجاد علیه السلام در روز عرفه است كه:

خدایا! مرا شاكر و صابر گردان و مرا در چشم خویش خوار و در نظر مردم بزرگوار گردان .

خدایا! در همه كارها عاقبت ما را به خیر كن و ما را از خواری دنیا و عذاب آخرت نگهدار .

خدایا! مرا به علم توانگر ساز و به حلم زینت بخش و به تقوا عزیز كن و به عافیت زیبایی ده .

خدایا! از زوال(1) نعمت و تغییر عافیت و غضب ناگهانی و همه چیزهایی كه مایه ناخشنودی توست به تو پناه می‌برم .

خدایا! از اخلاق بد و اعمال بد و هوس‎های بد و مرض‎های بد به تو پناه می‌برم .

خدایا! سحرخیزی را بر امت من مبارك ساز .

خدایا! چنان كه خلقت مرا نیك كردی سیرتم را نیز نیك كن .

خدایا! هر كس عهده‌دار كار امت من شد و بر آنها سخت گرفت، بر او سخت ‌گیر و هر كس عهده‌دار كار امت من شد و با آن‌ها مدارا كرد با او مدارا كن .

درودهای پربركت و پاكیزه و فزاینده‌ای كه صبح‌گاهان و شامگاهان در رسند،

و درود فرست بر ایشان و بر ارواح‌شان،

و كارشان را بر اساس تقوا فراهم آور،

و احوالشان را به سامان‌ آر،

و ما را به رحمت خود در جایگاه امن و امان در كنار ایشان قرار ده،

ای مهربان‎ترین مهربانان.(2)

 پی‌نوشت‎ها:

1- زوال: از بین رفتن، نابود شدن .

2- منتخبی از دعای امام سجاد علیه‌السلام در روز عرفه، مترجم: حسین انصاریان .

 منبع:ماهنامه موعود، ش 71 .

 برگزیده‎ای از دعای امام حسین علیه السلام در عرفه

 1ـ ستایش حق تعالی:

  2ـ تجدید عهد و میثاق با خدا:

پروردگارا به سوی تو روی آورم. و به ربوبیت تو گواهی دهم. و اعتراف كنم كه تو تربیت كننده و پرورنده منی. و بازگشتم به سوی توست. مرا با نعمت آغاز فرمودی قبل از این كه چیز قابل ذكری باشم... .

 3ـ خود شناسی:

و قبل از هدایت مرا با صنع زیبایت مورد رأفت و نعمت‎های بی‎كرانت قرار دادی. آفرینشم را از قطره آبی روان پدید آوردی. و در تاریكی‎های سه‎گانه جنینی سكونتم دادی: میان خون و گوشت و پوست. و مرا شاهد آفرینش خویش نگرداندی و هیچ‎یك از امورم را به خودم وانگذاشتی... .

اَللَّهُمَّ هذا يَوْمٌ مُبارَكٌ مَيْمُونٌ، وَالْمُسْلِمُونَ فيهِ مُجْتَمِعُونَ ؛

خداوندا اين روزى با بركت و ميمون است، و مسلمانان در هر جاى زمين تو

فى اَقْطارِ اَرْضِكَ، يَشْهَدُ السَّآئِلُ مِنْهُمْ وَالطَّالِبُ وَالرَّاغِبُ؛

در آن اجتماع دارند، سؤال‏كننده، و خواهنده، و اميدوار و ترسنده

وَالرَّاهِبُ، وَ اَنْتَ النَّاظِرُ فى حَوآئِجِهِمْ، فَاَسْئَلُكَ بِجُودِكَ وَ ؛

حضور دارند، و تو ناظر در حوائجشان هستى، پس به جود و

كَرَمِكَ وَ هَوانِ ما سَئَلْتُكَ عَلَيْكَ اَنْ تُصَلِّىَ عَلَى‏ مُحَمَّدٍ وَ الِهِ ؛

كرمت و آسانى مسئلتم نزد تو از حضرتت مى‏خواهم كه بر محمد و آلش درود فرستى 

وَ اَسْئَلُكَ اللَّهُمَّ رَبَّنا بِاَنَّ لَكَ الْمُلْكَ وَ لَكَ الْحَمْدَ؛

و خداوندا اى پروردگار ما، كه پادشاهى زيبنده توست، و سپاس حضرتِ تو را سزد،

لا اِلهَ اِلاَّ اَنْتَ، الْحَليمُ الْكَريمُ الْحَنّانُ الْمنّانُ ذُوالْجَلالِ ؛

و خدايى جز تو نيست، بردبار و بزرگوار و مهربان و، داراى عطاى گسترده‏اى، و خداوند جلال

وَالْاِكْرامِ، بَديعُ السَّمواتِ وَالْاَرْضِ، مَهْما قَسَمْتَ بَيْنَ ؛

و اكرام، و پديد آورنده آسمان‎ها و زمينى، هر چه ميان بندگان مؤمنت قسمت

شب دهم ذیحجه از شب‎های مبارک است. و جزء چهار شبی است که احیاء و شب زنده داری در آنها مستحب است. در شب عید قربان، درهای آسمان باز است. برای این شب اعمالی ذکر شده است:

 اعمال روز عید قربان

روز دهم ذیحجه، روز عید قربان است و بسیار روز شریفی است و اعمال آن چند چیز است:

1- غسل . که در این روز سنّت مؤکد است و بعضی از علماء واجب دانسته‎اند.

2- اقامه نماز عید قربان، به همان نحو که در عید فطر ذکر شده است. اما در این روز مستحب است که بعد از نماز، با گوشت قربانی افطار شود.

3- خواندن دعاهائی که وارد شده پیش از نماز عید و بعد از آن و در اقبال ذکر شده و شاید بهترین دعاهای این روز، دعای چهل و هشتم صحیفه سجادیه باشد که اوّل آن "اَللّهُمَّ هذا یَوْمٌ مُبارَکٌ" است.

4- خواندن دعای چهل و ششم صحیفه سجادیه که اینگونه آغاز می‎شود: "یا مَنْ یَرْحَمُ مَنْ لا یَرْحَمُهُ الْعِبادُ". 

5- خواندن دعای ندبه .

6- قربانی کردن؛ که سنّت مؤکّد است .

7- خواندن تکبیرات برای کسی که در منا باشد بعد از پانزده نماز که اولش نماز ظهر روز عید است و آخرش نماز صبح روز سیزدهم است. و کسانی که در سایر شهرها هستند نیز بعد از ده نماز از ظهر روز عید تا صبح دوازدهم این تکبیرات را بگویند. تکبیرات بنا بر روایت صحیح در اصول کافی از این قرار است :

اللهُ اَکْبَرُ اللهُ اَکْبَرُ لا اِلهَ اِلا اللهُ وَاللهُ اَکْبَرُ اللهُ اَکْبَرُ اللهُ اَکْبَرُ ولِلّه الْحَمْدُ اللّهُ َکْبَرُ

خدا بزرگتر از توصیف است، معبودی جز خدا نیست و خدا بزرگتر است، و ستایش خاص خدا است

اعَلی ما هَدانا اَللّهُ اَکْبَرُ عَلی ما رَزَقَنا مِنْ بَهیمَةِ الاْنْعامِ

خدا بزرگتر است بر آنچه ما را راهنمائی کرد خدا بزرگتر است بر آنچه روزی ما کرد از چهارپایان انعام (شتر و گاو و گوسفند)

وَالْحَمْدُلِلّهِ عَلی ما اَبْلانا.

و ستایش خاص خدا است برای آنکه آزمود ما را .

و مستحب است که به مقداری که توانایی است این تکبیرات بعد از نمازها تکرار شود.

 منبع:مفاتیح الجنان                                                                                               التماس دعا

یکی از آموزش‎های «حج»، فروتنى و خاكسارى و «كبرزدایى» است.

این درس، از همان آغاز پوشیدن لباس احرام و تلبیه آغاز مى‏شود، در طواف و سعى و هروله ادامه مى‏یابد و پا به پاى همه، در عرفات حضور یافتن و در مشعر خفتن و در «منا» رمى جمرات كردن و حلق و وقوف و ... خود را بهتر و بیشتر آشكار مى‏سازد.

اگر لباس‎هاى عادى، نشان تشخّص است، اینجا دو جامه احرام، آن را از تو مى‏گیرد.

سعى در صفا و مروه، گامى دیگر در این راه است،

و ... «هروله»، تكاندن خود از غرورها و كبرهاست.

وقتى به فرمان حق، از خانه و هتل و استراحتگاه دست مى‏كشى و آواره و مقیم كوه و دشت و بیابان مى‏شوى و در دریاى خلایق، «گم» مى‏شوى، آنگاه است كه خود را پیدا مى‏كنى و هویّت بندگى خویش را در این «خودفراموشى» و «خداجویى» مى‏یابى.

اصلاً تو كیستى كه به حساب آیى؟!

تو چه داشته و دارى، كه سبب غرورت شود؟

چه امتیاز پایدار و ماندگارى دارى كه عامل تكبّرت گردد؟

در این وقوف‎ها، حالتى اضطرارى و موقعیّتى موّقتى و شرایطى كم امكانات براى تو پیش مى‏آید.

اینجاست كه از «روزمرّه‏گى» به درمى‏آیى و از پوسته و قشر زندگى، به عمق مفهوم حیات پى مى‏برى.

اینجا هم كبر و خود بزرگ‏بینى؟

باز هم خود را برتر دیدن و انتظار سلام و احترام گذاشتن؟

باز هم «خود» را دیدن؟

مگر بنا نبود كه آیین بت‎شكنى از ابراهیم بیاموزى و همچون او، شیطان وسوسه‏گر را «رمى» و طرد كنى؟

شیطانِ تو همان «نفس» است.

بتِ تو، همان «خود» است.

آیا توانسته‏اى نفسانیّات را در «مذبح ایمان» ذبح كنى و «خود» را در قربانگاه منا، زیر پا بنهى و تیغ بر حلقِ «نفس امّاره» بگذارى؟

اگر نه، پس چه عیدى و چه وقوفى؟!

آرى ... درس حج، خاكسارى و «كبرزدایى» است.

 منبع:مجله میقات حج، ش 5 ، جواد محدثی .

"الهی فَاجعَلنا مِنَ الّذینَ تَرَسَّخت اَشجارُ الشَّوقِ اِلیکَ فِی حَدائِقِ صُدُورِهِم ..." (1)خدایا! ما را از کسانی قرار ده که نهال های شوق لقایت در باغ دل هایشان سبز و خرم گشته.

هر جور فکر می‎کنم، او را بهتر می‎یابم. کسانی که ریشه‎ای نداشته باشند می‎خشکند و کسانی که مانده باشند، گند می‎گیرند و می‎میرند. ما خواه، ناخواه مردار زمین هستیم و مرده زمان. زمانه ما را به مرگ می‎سپرد و زمین از ما مرداری تهیه می‎کند؛ مگر قبل از این که زمانه، نیروی ما را بگیرد و ما را به خاک مبدل کند و بگنداند، خودمان را ذبح کنیم.

مرده زمین، مردار زمان

گفت و گو این بود که، ما خواه، ناخواه مرده‎ای می‎شویم و گند می‎گیریم.

مرده‎ زمین و مردار زمان، مگر هنگامی که ریشه‎هایی را داشته باشیم و رکودها را پشت سر گذاشته باشیم. این مسأله، قطعی است.

عید خون همان «عید اضحى»، به معنى قربانى كردن است. در سرزمین مِنا با قربانى گوسفند، «مَنْ» به «ما» تبدیل مى‏شود؛ زیرا فلسفه عمل حج‏گزار و قربانى كننده این است كه او با تمسك به حقیقت «ورع» گلوى دیوِ طمع را مى‏برد و آنچه از قربانى به خداى سبحان مى‏رسد، گوشت و خون نیست، بلكه روح كردار و جان عمل (تقوا) است و حاجى وارث ابراهیم خلیل الرحمن علیه‏السلام است كه اسماعیل نفسش را به قربانگاه مى‏برد و آن را ذبح مى‏كند و به لقاء‎الله مى‏رسد. این سخن رهبر فقیدمان است كه فرموده است:

«عید سعید قربان، عیدى است كه انسان‎هاى آگاه را به یاد قربانگاه ابراهیمى مى‏اندازد. قربانگاهى كه درس فداكارى و جهاد در راه خداى بزرگ را به فرزندانِ آدم و اصفیاء و اولیاء مى‏دهد.»(1)

قربانى در مِنا مقدمه رسیدن به غدیر است؛ چرا كه اگر هواى نفس در مِنا قربانى نشود، در غدیرخم تسلیم حق شدن مشكل است و حضرت ابراهیم علیه‏السلام با ذبح اسماعیل مسلمانان را بیمه كرد كه به جاى فرزندانشان، گوسفند قربانى كنند و حضرت محمد صلى‏ الله ‏علیه ‏و ‏آله بشریت را بیمه كرد كه به جاى پیروى از ناحق از حق؛ كه همان على است،(2) تبعیت كنند. و این چنین از پیوند قربان با غدیر، دین كامل شد.

«إِذَا كَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ زُفَّتْ أَرْبَعَةُ أَیَّامٍ إِلَى اللهِ كَمَا تُزَفُّ الْعَرُوسُ إِلَى خِدْرِهَا قیلَ ما هذِهِ الاْیّامُ قالَ: یَوْمُ الاَْضْحَى وَ یَوْمُ الْفِطْرِ وَ یَوْمُ الْجُمُعَةِ وَ یَوْمُ الْغَدِیرِ وَ إِنَّ یَوْمَ الْغَدِیرِ بَیْنَ‏الاَْضْحى وَ الْفِطْرِ وَ الْجُمُعَةِ كَالْقَمَرِ بَیْنَ الْكَوَاكِبِ وَ هُوَ الْیَوْمُ الَّذِى نَجَافِیهِ اِبْرَاهِیمُ الْخَلِیلُ مِنَ النَّارِ فَصَامَهُ شُكْرا للهِ وَ هُوَ الْیَومُ الَّذِى اَكْمَلَ اللهُ بِهِ الدِّینَ فِى اِقَامَةِ النَّبِىِّ صلى‏ الله ‏علیه ‏و ‏آله عَلِیّا اَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ عَلَما وَ اَبَانَ فَضِیلَتَهُ وَ وَصَاءَتَهُ فَصَامَ ذَلِكَ الْیَوْمَ وَ اِنَّهُ لَیَوْمُ الْكَمَالِ وَ یَوْمُ مَرغَمَةِ الشَّیْطَانِ وَ یَوْمُ تَقَبُّلِ اَعْمَالِ الشِّیعَةِ وَ مُحِبِّى آلِ مُحَمَّدٍ.(3)

در هنگام قیامت، چهار روز را آرایش كرده نزد خداى سبحان مى‏آورند؛ چنان كه عروس را به حجله مى‏برند. از حضرت پرسیده شد: این ایام كدام‏اند؟ فرمود: روز قربان، روز فطر، روز جمعه و روز غدیر است. و روز «غدیر» بین روزِ فطر و روز جمعه مثل ماه است در میان ستارگان. آن روزى است كه حضرت ابراهیم خلیل علیه‏السلام از آتش نجات پیدا كرد و روزه گرفت و از خدا تشكر كرد. روز غدیر روزى است كه خداوند به وسیله آن دین را كامل كرد و پیامبر اكرم صلى‏ الله ‏علیه ‏و ‏آله على علیه‏السلام را به عنوان امیرالمؤمنین معرفى كرد و فضائل وى را برشمرد و جانشین بودن وى را [از طرف خداى سبحان به همگان] اعلام كرد و به میمنت این روز، روزه گرفت؛ چرا كه روز كمال است و روز ناامیدى شیطان و روز قبولى اعمال شیعیان و دوستداران آل محمد صلى‏ الله ‏علیه ‏و ‏آله است.»

 پی‎نوشت‎ها:

1- صحیفه نور، ج 18، ص 87 .

2- رسول اكرم صلى‏ الله ‏علیه ‏و ‏آله: «عَلِىٌّ مَعَ الْحَقِّ وَ الْحَقُّ مَعَ عَلِىٍّ؛ على با حق است و حق با على .»

3- مسند الامام الرضا علیه‏السلام، ج 2، صص 17 ـ 18.

 منبع:مجله ‏مبلغان، ش 74 ، سیدعباس رفیعى‏پور .

عرفات، نام منطقه وسیعى است ‏با مساحت‏ حدود 18 كیلومتر مربع در شرق مكه معظمه، اندكى متمایل به جنوب كه در میان راه طائف و مكه قرار گرفته است. زائران بیت‏الله الحرام در روز عرفه (نهم ذى حجه) از ظهر تا غروب در این منطقه حضور دارند. در نقلى آمده است كه آدم و حوا (ع) پس از هبوط از بهشت و آمدن به كره خاكى، در این سرزمین همدیگر را یافتند و به همین دلیل، این منطقه «عرفات‏» و این روز «عرفه‏» نام گرفته است. (1)

 نفت دارید؟ و چون جواب منفی شنید ناسزایی

نثار کرد و رفت، پس از چند روز تکرار این داستان

 صاحب داروخانه برای رفع شر او قدری نفت تهیه

 کرد، این بار که در پاسخ جواب مثبت داد مراجعه

 کننده ناسزاها گفت که این چه داروخانه ای است

 که نفت می‏فروشد.

روز بعد که از داروخانه طلب نفت کرد، فروشنده گفت:

زندگى امام، آينه تمام نماى زندگى شرافتمندانه انسانهاى موحد و متعالى است.يكى از بارزترين ويژگيهاى امام جامعيت اوست.

توجه به علم، او را از اخلاق و فضايل روحى غافل نمى‏سازد و روى آورى به معنويات و عبادت و بندگى، وى را از پرداختن به زندگى مادى و روابط اجتماعى و اصلاح جامعه باز نمى‏دارد .

در حالى كه انسانهاى معمولى، در بيشتر زمينه‏ها گرفتار افراط و تفريط مى‏شوند، اگر به زهد و عبادت بپردازند، به عزلت و گوشه‏نشينى كشيده مى‏شوند و اگر به كار و تلاش رو آورند، از انجام بايسته وظايف عبادى و معنوى، دور مى‏مانند!

كار و تلاش در اوج زهد و تقوا

انسانهاى كم ظرفيت و كوته‏انديش، گمان مى‏كنند كه لازمه زهد و تقوا، اين است كه خرقه‏اى پشمينه بر دوش افكنده و زاويه خلوتى را انتخاب كنند و روى از خلق بگردانند تا به خدا نزديك شوند!

اينان گمان مى‏كنند كه تلاش براى تأمين معاش و كسب روزى، مخالف زهد و توكل است، و وظيفه انسان فقط ذكر گفتن و پرداختن به نماز و روزه مى‏باشد و روزى از هر جا كه باشد مى‏رسد ! ولى برنامه امامان (ع)، و از جمله امام باقر (ع) غير از اين بوده است.آنان، در اوج زهد و تقوا و در نهايت عبادت و بندگى خدا، اهل كار و تلاش بوده‏اند، و از اين كه ديگران روزى آنها را تأمين كنند و خرج زندگى ايشان را بپردازند، بشدت بيزار بوده‏اند.

محمد بن منكدر يكى از زهاد معروف عصر امام باقر (ع) است كه همانند طاووس يمانى و ابراهيم بن ادهم و عده‏اى ديگر، داراى گرايشهاى صوفيانه بوده است.او خود نقل مى‏كند:

در يكى از روزهاى گرم تابستان، از مدينه به سمت يكى از نواحى آن، خارج شدم، ناگاه در آن هواى گرم، محمد بن على (ع) را ملاقات كردم كه با بدنى فربه و با كمك دو نفر از خدمتكارانش مشغول كار و رسيدگى به امور زندگى است.با خود گفتم: بزرگى از بزرگان قريش، در چنين ساعت گرم و طاقت فرسا و با چنين وضعيت جسمى، به فكر دنيا است! به خدا سوگند، بايد پيش رفته و او را موعظه كنم.

به آن حضرت نزديك شدم و سلام كردم.

او نفس زنان و عرق ريزان، سلامم را پاسخ گفت.

فرصت را غنيمت شمرده، به او گفتم:

خداوند، كارهايت را سامان دهد! چرا بزرگى چون شما در چنين شرايطى به فكر دنيا و طلب مال باشد! براستى اگر مرگ در چنين حالتى به سراغ شما بيايد، چه خواهيد كرد!

امام باقر (ع)، دست از دست خدمتكاران برگرفت و ايستاد و فرمود:

به خدا سوگند، اگر در چنين حالتى مرگ به سراغم آيد، بحق در حالت اطاعت از خداوند، به سراغم آمده است.اين تلاش من خود اطاعت از خداست، زيرا با همين كارهاست كه خود را از تو و ديگر مردم بى‏نياز مى‏سازم (تا دست حاجت و تمنا به كسى دراز نكنم) .

من زمانى از خدا بيمناك هستم كه هنگام معصيت و نافرمانى خدا، مرگم فرا رسد!

محمد بن منكدر مى‏گويد:

پس از شنيدن اين سخنان، به آن حضرت عرض كردم: خداى رحمتت كند، من‏مى‏خواستم شما را موعظه كنم، اما شما مرا راهنمايى كرديد. ⁽¹⁾

حضور سازنده و مؤثر در جامعه

امام باقر (ع) با اين كه توجه به استغناى نفس و لزوم تلاش براى كسب معاش داشت و عملا در اين راستا گام مى‏نهاد، اما هرگز زندگى خود را وقف تأمين معاش نكرده بود، بلكه همت اصلى آن حضرت، حضور سازنده و مؤثر در جامعه بود.

اين درست است كه نبايد براى تأمين زندگى، سربار ديگران بود، ولى اين نكته را نيز بايد در نظر داشت كه هدف اصلى و عالى زندگى، دستيابى به رفاه، و ثروت نيست و نبايد در طريق تلاشهاى دنيوى، از ارزشهاى اصيل زندگى غافل بود.

امام باقر (ع) در روزگار خود، بزرگترين تأثير علمى و عملى را براى جامعه خويش داشت.

حضور در مجامع علمى و تأسيس جلسات فرهنگى، يكى از بهترين و ارزنده‏ترين نوع حضور در جامعه و خدمت به اجتماع مسلمانان بوده و هست، زيرا هر گونه تكامل اجتماعى در ابعاد اخلاقى و معنوى و اقتصادى و...منوط به تكامل فكرى و فرهنگى است.

براى تبيين نقش حياتى امام باقر (ع) در جامعه اسلامى، ياد همين نكته كافى است كه:

جمع عالمان بر اين عقيده اتفاق دارند كه فقيه‏ترين مردم در آغاز سلسله فقيهان شش نفرند و آن شش نفر از اصحاب و شاگردان امام باقر (ع) و امام صادق (ع) بشمار مى‏آيند. ⁽²⁾ و سخن حسن بن على الوشاء ⁽³⁾ كه از معاصران امام رضا (ع) مى‏باشد، خود گواهى روشن بر مدعاى ماست كه مى‏گويد: نهصد شيخ و بزرگ راوى حديث را در مسجد كوفه مشغول تدريس يافتم كه همگى از امام صادق (ع) و امام باقر (ع) نقل حديث مى‏كردند. ⁽⁴⁾

محققان بر اين عقيده‏اند كه امام باقر (ع) و امام صادق (ع) در حقيقت بنيانگذار دانشگاه اهل البيت هستند كه حدود شش هزار رساله علمى از فارغ التحصيلان آن به ثبت رسيده است .

اصول اربعمائه همان رساله‏هاى چهار صد گانه‏اى است كه در ميان محدثان شيعه، به عنوان كتب اصول شناخته مى‏شود و از جمله آن شش هزار رساله به شمار مى‏آيد، و چه بسا بيشتر محتويات كتب چهارگانه شيعه (كافى، من لا يحضره الفقيه، تهذيب و استبصار) از همين رساله‏هاى اربعمائه گرفته شده باشد. ⁽⁵⁾

مرجعيت و پاسخگويى به پرسشهاى مردم

ابو بصير مى‏گويد: امام باقر (ع) در مسجد الحرام نشسته بود و گروه زيادى از دوستدارانش برگرد او حلقه زده بودند.در اين هنگام طاووس يمانى به همراه گروهى به من نزديك شد و پرسيد: آن مردم در اطراف چه كسى حلقه زده‏اند؟

گفتم: محمد بن على بن الحسين (باقر العلوم عليه السلام) است كه نشسته و مردم دور او گرد آمده‏اند.

طاووس يمانى گفت: من نيز به او كار داشتم.آنگاه پيش رفت، سلام كرد و نشست و گفت: آيا اجازه مى‏دهيد مطالبى را از شما بپرسم؟

امام باقر (ع) فرمود: آرى بپرس! ⁽⁶⁾ طاووس يمانى سؤالهايش را مطرح كرد و امام (ع) به او پاسخ بايسته را ارائه داد.ابو حمزه ثمالى نيز مى‏گويد: در مسجد رسول خدا نشسته بودم كه مردى پيش آمد، سلام كرد و گفت: تو كيستى؟

به او گفتم: مردى از اهل كوفه‏ام.چه مى‏خواهى و در جستجوى چه هستى؟

مرد گفت: آيا ابو جعفر، محمد بن على (ع) را مى‏شناسى؟

گفتم: بلى، به آن گرامى چه كار و حاجتى دارى؟

گفت: چهل مسأله آماده كرده‏ام تا از وى سؤال كنم و آن چه حق بود بپذيرم.

ابو حمزه مى‏گويد: از آن مرد پرسيدم، آيا تو فرق بين حق و باطل را مى‏دانى؟

مرد گفت: آرى...

در اين هنگام امام باقر (ع) وارد شد در حالى كه گروهى از اهل خراسان و مردم ديگر در اطراف وى بودند و مسايل حج را از آن حضرت مى‏پرسيدند.

آن مرد نيز نزديك امام نشست و مطالب خود را با آن حضرت در ميان گذاشت و جواب لازم را دريافت داشت. ⁽⁷⁾

اين نمونه‏ها و موارد ديگر، بروشنى مى‏نماياند كه امام باقر (ع) چگونه مورد رجوع مردم بوده و به نيازهاى مختلف آنان رسيدگى مى‏كرده است.

رسيدگى به محرومان

درباره امام باقر (ع) گفته‏اند: هرگز شنيده نشد كه نيازمندى نيازش را به آن حضرت اظهار داشته و با پاسخ منفى، مواجه شده باشد.

امام باقر (ع) همواره توصيه مى‏كرد كه وقتى نيازمندان به شما رو مى‏آورند و يا شما مى‏خواهيد آنان را صدا بزنيد، بهترين نامها و عناوين را درباره آنان به كارگيريد ⁽⁸⁾ و با عناوين و اوصاف زشت و بى ارزش و با بى احترامى با ايشان برخورد نكنيد) .

امام صادق (ع) مى‏فرمايد: پدرم با اين كه از نظر امكانات مالى، نسبت به ساير خويشاوندان، در سطح پايينترى قرار داشت و مخارج زندگى وى، سنگينتر از بقيه بود، هر جمعه به نيازمندان انفاق مى‏كرد و مى‏فرمود: انفاق در روز جمعه، داراى ارجى فزونتر است، چنان كه روز جمعه، خود بر ساير روزها برترى دارد. ⁽⁹⁾

و نيز اين سخن را هم امام صادق (ع) فرموده است:

در يكى از روزها به حضور پدرم رسيدم در حالى كه ميان نيازمندان مدينه، هشت هزار دينار، تقسيم كرده و يازده برده را آزاد ساخته بود. ⁽¹⁰⁾

سخاوت و مروت نسبت به دوستان

عمرو بن دينار و عبد الله بن عبيد مى‏گويند: ما هرگز به ملاقات امام باقر (ع) نرفتيم، مگر اين كه به وسيله هدايا و پوشاك و امكانات مالى، از ما استقبال و پذيرايى كرده، مى‏فرمود : اينها را از قبل براى شما تدارك ديده بودم. ⁽¹¹⁾

ظاهرا منظور امام از بيان جمله اخير اين بوده است كه دوستان و ميهمانانش احساس شرم و نگرانى نكنند و گمان نبرند كه با دريافت آن هدايا و امكانات، بر زندگى شخصى امام باقر (ع) كم و كاستى را تحميل كرده‏اند.سلمى يكى از خدمتكاران خانه امام باقر (ع) است.او مى‏گويد:

برخى از دوستان و آشنايان امام باقر (ع) به ميهمانى آن حضرت مى‏آمدند و از نزد وى بيرون نمى‏شدند، مگر اين كه بهترين غذاها را تناول كرده و چه بسا گاهى لباس و پول از آن گرامى دريافت مى‏كردند.

سلمى مى‏گويد: گاهى من با امام در اين باره سخن مى‏گفتم كه خرج خانواده

شما، خود سنگين است و از نظر در آمد وضع متوسطى داريد (بهتر اين است كه در پذيرايى از دوستان و مهمانان با احتياط بيشترى رفتار كنيد!) اما امام مى‏فرمود: اى سلمى! نيكى دنيا، رسيدگى به برادران و دوستان و آشنايان است، و گاهى حضرت پانصد و تا هزار درهم هديه مى‏داد . ⁽¹²⁾

اسود بن كثير مى‏گويد: تهيدست شدم و دوستانم به من رسيدگى نكردند.نزد امام باقر (ع) رفتم و از نيازمندى خود و جفاى برادران شكوه كردم، آن حضرت فرمود:

بد برادرى است آن برادرى كه به هنگام ثروت و توانمندى، حالت را بپرسد و تو را در نظر داشته باشد، ولى زمانى كه تهيدست و نيازمند شدى، از تو ببرد و به سراغت نيايد! سپس امام به خدمتكارش دستور داد تا هفتصد درهم نزد من گذارد، و فرمود: اين مقدار را خرج كن و هر گاه تمام شد و نياز داشتى باز مرا از حال خود با خبر ساز. ⁽¹³⁾

شكيبايى و بردبارى در روابط اجتماعى

شرط اصلى حضور سازنده و مفيد در جامعه، برخوردارى فرد از صبر و شكيبايى است.اين ويژگى به عاليترين شكل آن در زندگى امام باقر (ع) مشهود است.

براى نماياندن اين ويژگى ارزشمند در زندگى آن حضرت نقل اين حديث كافى است كه:

مردى غير مسلمان (نصرانى) در يكى از روزها با امام باقر (ع) روبرو شد.آن مرد به دليلى نامشخص نسبت به آن حضرت، كينه داشت، از اين رو دهان به بدگويى گشود و با تغيير اندكى در اسم امام باقر (ع) گفت:

تو بقر (گاو) هستى!

امام بدون اين كه خشمناك شود و عكس العمل شديدى نشان دهد، با آرامش خاصى فرمود: من باقرم .

مرد نصرانى كه از سخن قبل به مقصود نرسيده بود و احساس مى‏كرد نتوانسته است امام را به خشم وادارد، گفت:

تو فرزند زنى آشپز هستى!

امام فرمود: اين حرفه او بوده است (و ننگ و عارى براى او نخواهد بود)

مرد نصرانى، پا فراتر نهاد و با گستاخى هر چه تمامتر گفت:

تو فرزند زنى سياه چرده و زنگى و...هستى!

امام (ع) فرمود: اگر تو راست مى‏گويى و مادرم آن گونه كه تو توصيف مى‏كنى بوده است، پس از خداوند مى‏خواهم او را بيامرزد، و اگر ادعاهاى تو دروغ و بى اساس است، از خداوند مى‏خواهم كه تو را بيامرزد!

در اين لحظه، مرد نصرانى كه شاهد حلم و بردبارى اعجاب انگيز امام باقر (ع) بود و مشاهده كرد كه اين شخصيت اصيل و پر نفوذ، عليرغم پايگاه عظيم اجتماعى و علمى خود كه صدها شاگرد از درس او بهره مى‏گيرند و در ميان قريش و بنى هاشم از ارج و منزلت و حمايت برخوردار است، به جاى عكس العمل منفى و مقابله به مثل در برابر بد زبانيهاى او، چون كوه صبر و شكيبايى، آرام و مطمئن ايستاده و با او سخن مى‏گويد، ناگهان در دادگاه وجدان خويش، خود را محكوم وشكست خورده يافت، و بى تأمل از گفته‏هاى خود معذرت خواهى كرد و اسلام آورد . ⁽¹⁴⁾

ارزش و اهميت اين گونه شكيبايى و بردبارى، چه بسا براى بسيارى از انسانها، نامفهوم باشد، ولى كسانى چون خواجه نصير الدين طوسى كه از يك سو افضل عالمان عصر خويش در علوم عقلى و نقلى شناخته شده، و از سوى ديگر منصب وزارت را در دستگاه حكومت به وى واگذار كرده‏اند، در اوج موقعيت علمى و اجتماعى، به امام خويش اقتدا كرده و در مقابل بدگويان به صبرى شگفت نايل مى‏شود.

شخصى به او خطاب مى‏كند: اى سگ، و اى سگ زاده!

اما او در پاسخ مى‏گويد، اين سخن تو درست نيست، زيرا سگ بر چهار دست و پا راه مى‏رود و من چنين نيستم، سگ چنگال دارد، شعور ندارد، نمى‏انديشد، ولى من چنين نيستم و... ⁽¹⁵⁾

براستى چنين شكيبايى و تحملى را جز در پيروان مكتب اهل بيت نمى‏توان پيدا كرد.

صميميت و محبت با دوستان

يكى از دوستان امام باقر (ع) به نام ابى عبيده مى‏گويد:

در سفر، رفيق و همراه، امام باقر (ع) بودم.در طول سفر هميشه نخست من سوار بر مركب مى‏شدم و سپس آن حضرت بر مركب خويش سوار مى‏شد. (و اين نهايت احترام و رعايت حرمت بود) .

زمانى كه بر مركب مى‏نشستيم و در كنار يكديگر قرار مى‏گرفتيم، آن چنان با من گرم مى‏گرفت و از حالم جويا مى‏شد كه گويى لحظاتى قبل در كنار هم نبوده‏ايم ودوستى را پس از روزگار دورى جسته است.

به آن حضرت عرض كردم:

اى فرزند رسول خدا! شما در معاشرت و لطف و محبت به همراهان و رفيقان به گونه‏اى رفتار مى‏كنيد كه از ديگران سراغ ندارم، و براستى اگر ديگران دست كم در اولين برخورد و مواجهه، چنين برخورد خوشى با دوستانشان داشته باشند، ارزنده و قابل تقدير خواهد بود.

امام باقر (ع) فرمود: آيا نمى‏دانى كه مصافحه (نهادن دست محبت در دست دوستان و مؤمنان) چه ارزشى دارد؟ مؤمنان هر گاه با يكديگر مصافحه كنند و دست دوستى بفشارند، گناهانشان همانند برگهاى درخت فرو مى‏ريزد و در منظر لطف خدايند تا از يكديگر جدا شوند. ⁽¹⁶⁾

محبت و عاطفه نسبت به خانواده

محبت و عاطفه نسبت به فرزندان و اعضاى خانواده در اوج رعايت ارزشهاى دينى و الهى، چيزى است كه تنها در مكتب اهل بيت به صحيحترين شكل آن ديده مى‏شود.كسانى كه از مكتب اهل بيت (ع) دور مانده‏اند، چه آنان كه اصولا پايبند به دين نيستند و چه آنان كه دين را از طريق غير اهل بيت دريافت كرده‏اند، در ايجاد تعادل ميان عواطف و ارزشها گرفتار افراط و تفريط شده‏اند.

گروهى آنچنان دلبسته به فرزند و زندگى هستند كه همه قوانين و ارزشهاى دينى و اجتماعى را فداى آن مى‏كنند، و دسته‏اى آنچنان گرفتار جمود و جهالت شده‏اند كه گمان كرده‏اند، توحيد و محبت به خدا مستلزم بى‏عاطفگى و بى مهرى نسبت به غير خداست.اين گروه دوستى و محبت زن و فرزند را عار مى‏دانند و در مرگ‏عزيزانشان، حتى از قطره‏اى اشك دريغ دارند، ولى در مكتب امام باقر (ع) خبرى از اين افراط و تفريطها نيست.

گروهى نزد امام باقر (ع) شرفياب شدند و به خانه آن حضرت وارد گشتند.اتفاقا يكى از فرزندان خردسال امام باقر (ع) مريض بود و آنان آثار غم و اندوه فراوانى را در آن حضرت مشاهده كردند.امام باقر از مريضى فرزند به گونه‏اى نگران و ناراحت بود كه آرامش نداشت.آن گروه با مشاهده اين وضع با خود گفتند كه اگر اين كودك طورى بشود (بميرد) ممكن است امام باقر (ع) چنان ناراحت و غمگين شود و از خود عكس العملهايى نشان دهد كه ما از ايشان انتظار نداشته باشيم.در همين انديشه بودند كه ناگهان صداى شيون شنيده شد و دانستند كه كودك جان سپرده و اطرافيان بر او مى‏گريند، اما همچنان از وضع امام باقر (ع) بيخبر بودند كه ايشان با صورتى گشاده بر آنان وارد شد، بر خلاف آنچه قبلا از آن حضرت مشاهده كرده بودند.

ميهمانان گفتند: وقتى كه ما وارد شديم و حال مضطرب شما را ديديم، ما نيز نگران وضع و حال شما شديم!

امام (ع) فرمود: ما دوست داريم كه عزيزانمان سالم و بى رنج و درد باشند، ولى زمانى كه امر الهى سر رسيد و تقدير خداوندى محقق شد، خواست خداوند را مى‏پذيريم و در برابر مشيت او تسليم و راضى هستيم. ⁽¹⁷⁾

اين بيان، مى‏نماياند كه برخوردارى از روحيه رضا و تسليم به معناى كنار نهادن عواطف و احساسهاى طبيعى نيست، بلكه عواطف در جاى خود بايد ابراز شود و در اوج ابراز عواطف انسانى، روحيه رضا و تسليم در برابر حكم الهى را نيز بايد حفظ كرد.

احترام به حقوق اجتماعى مؤمنان

زراره گويد: امام باقر (ع) براى تشييع جنازه مردى از قريش، حضور يافت و من هم با ايشان بودم.در ميان جمعيت تشييع كننده عطاء نيز حضور داشت.

در اين ميان، زنى از مصيبت ديدگان فرياد و ناله بر آورد.

عطاء به زن مصيبت زده گفت: يا ساكت مى‏شوى، يا من بازخواهم گشت! و در اين تشييع، شركت نخواهم جست.

اما، آن زن ساكت نشد و به زارى و افغان ادامه داد.و عطاء هم بازگشت و تشييع را ناتمام گذاشت.

من براى امام باقر (ع) قضيه عطاء را باز گفتم (و در انتظار عكس العمل امام بودم) .امام فرمود: به راه ادامه دهيم و جنازه را همچنان تشييع كنيم، زيرا اگر بنا باشد كه به خاطر مشاهده يك عمل اشتباه و سر و صداى بيجاى يك زن، حقى را كنار بگذاريم (و به وظيفه اجتماعى خود نسبت به مؤمنى عمل نكنيم) حق مسلمانى را ناديده گرفته‏ايم.

زراره گويد: پس از تشييع، جنازه را بر زمين نهادند و بر آن نماز خوانديم و مراسم تدفين ادامه يافت.در اين ميان، صاحب عزا پيش آمد، از امام باقر (ع) سپاسگزارى كرد و به ايشان عرض كرد: شما توان راه رفتن زياد را نداريد، به همين اندازه كه لطف كرده و در تشييع جنازه شركت كرده‏ايد، متشكريم و اكنون بازگرديد!

زراره مى‏گويد: من به امام گفتم: اكنون كه صاحب عزا به شما رخصت بازگشت داده، بهتر است بازگرديد، زيرا من سؤالى دارم كه مى‏خواهم از محضرتان استفاده كنم.

امام فرمود: به كار خود ادامه بده، ما با اجازه صاحب عزا نيامده‏ايم تا با اجازه او بازگرديم.تشييع جنازه يك مؤمن، فضل و پاداشى دارد كه ما به خاطر آن آمده‏ايم.به هر مقدار كه انسان به تشييع ادامه دهد و به مؤمن حرمت نهد، از خداوند پاداش مى‏گيرد. ⁽¹⁸⁾ در اين حديث، درسهاى چندى نهفته است كه از آن جمله به اين موارد مى‏توان اشاره كرد:

الف: لزوم وا ننهادن وظيفه و ترك نكردن حق به خاطر مشاهده باطل از ديگران.

ب: لزوم اهتمام به حقوق اجتماعى مؤمنان و ضرورت اجتناب از تنگ نظرى.

ج: حرمت مؤمن، حتى پس از مردن.

د: ضرورت انجام همه وظايف حتى وظايف اجتماعى، براى خدا و نه صرفا رضاى خلق.

اهتمام به حقوق مالى مردم

ابو ثمامه گويد: حضور امام باقر (ع) رسيدم و عرض كردم: فدايت شوم! من مردى هستم كه مى‏خواهم در مكه اقامت گزينم، ولى يكى از پيروان مذهب مرجئه ⁽¹⁹⁾ از من طلبكار است و من به او مديون مى‏باشم.نظر شما چيست؟ (آيا بهتر است كه به وطنم بازگردم و بدهكاريم را به آن مرد بپردازم، يا با توجه به اين كه مذهب آن مرد مذهب باطلى است، مى‏توانم پرداخت بدهى خود را به تأخير انداخته، همچنان در مكه بمانم؟)

امام فرمود: به سوى طلبكار باز گرد و قرضت را ادا كن و مصمم باش به گونه‏اى زندگى كنى كه هنگام مرگ و ملاقات خداوند، طلبى از ناحيه ديگر بر عهد تونباشد، زيرا مؤمن هرگز خيانت نمى‏كند. ⁽²⁰⁾

رعايت حقوق و نيازهاى روحى همسران

زاهد نمايان و تنگ نظرانى كه عبادت و تقوا را در انزوا و كسالت و جمود مى‏بينند و با ترك شؤون زندگى و رفتارهاى اجتماعى در صدد راهيابى به مقامات معنوى هستند! واقعيات حيات را ناديده گرفته و به جاى پيروى از تماميت وحى، تشخيصهاى نادرستشان را، ملاك حق مى‏شمرند، تشكيل زندگى خانوادگى را مانع وصول به حق پنداشته و رعايت حقوق و نيازهاى طبيعى و واقعى همسران را در خور دنيا گرايان مى‏دانند! و در جهت ضديت با فطرت و طبيعت و نظام هستى بر مى‏خيزند، اما در مكتب اهل بيت (ع) و در زندگى امام باقر (ع) اثرى از اين گونه حركتها نيست، بلكه هر حقيقتى در جاى خود مورد توجه قرار گرفته است.از آن جمله نيازهاى روحى همسران است كه معمولا در نگاه انسانهاى سطحى مورد غفلت و بيمهرى قرار مى‏گيرد، ولى در زندگى امامان (ع) به عنوان يك واقعيت مورد توجه بوده است.

گروهى از مردم به حضور امام باقر (ع) رسيدند، در حالى كه امام خضاب ⁽²¹⁾ كرده بود.

تازه واردان، از علت خضاب كردن آن حضرت، جويا شدند.

امام (ع) فرمود: چون زنان از آراستگى شوهر خويش شادمان مى‏شوند، من براى همسرانم خضاب كرده و خود را آراسته‏ام. ⁽²²⁾

عدم تحميل ايده‏هاى خويش بر همسران

ايده‏هاى انسان بر دو گونه‏اند:

1 ـ ايده‏هاى اصولى و غير قابل چشمپوشى، مانند پايبندى به اصول دين و واجبات و محرمات شرعى و نيز رعايت اصول اخلاق انسانى و...كه انسان نسبت به چنين ايده‏هايى نمى‏تواند بى تفاوت باشد، چه در مورد همسر و چه ديگران.

امر به معروف و نهى از منكر شامل چنين زمينه‏هايى است و همه مردم در قلمرو مكتب وظيفه دارند كه در مرحله نخست، اعضاى خانواده خويش را به اين ارزشها دعوت كرده و از ضد ارزشها بازدارند و در مرحله بعد همه افراد جامعه را امر به معروف و نهى از منكر نمايند.

2 ـ ايده‏هاى فردى در مورد مسايل مختلفى كه فراتر از حد وظايف ضرورى است، مانند رعايت مستحبات و ترك مكروهات، و يا چشمپوشى از مباحات به منظور هدف و آرمانى خاص و ارزشمند .

اهل تقوا و زهد، علاوه بر انجام وظايف واجب و ضرورى، بسيارى از لذتهاى دنيوى را ترك مى‏كنند و حتى از تجملهاى مجاز و مباح نيز اجتناب مى‏ورزند.

گاه موقعيت اجتماعى و سنى يك فرد، مستلزم رعايت مسايلى است كه رعايت آنها بر ديگران و حتى همسران وى لازم نيست.در چنين مواردى، معمول انسانها سعى مى‏كنند تا ايده‏هاى خود و شيوه زندگى خويش را بر ديگران و همسر و فرزندشان تحميل كنند و شرايط و روحيات ايشان را در نظر نگيرند.

در زندگى امام باقر (ع) نه تنها چنين نقطه ضعفهايى ديده نمى‏شود، بلكه خلاف آن قابل مشاهده است.

حسن زيات بصرى مى‏گويد: من به همراه يكى از دوستانم به منزل امام باقر (ع) رفته، بر او وارد شديم.

برخلاف تصور خويش، آن حضرت را در اتاقى مفروش، آراسته و زينت شده يافتيم و بر دوش وى پارچه‏اى به رنگ گلهاى سرخ مشاهده كرديم.محاسن را قدرى كوتاه كرده و بر چشمان سرمه كشيده بود. (بايد توجه داشت كه در آن عصر و محيط سرمه كشيدن مردان رايج بوده است) .

ما مسايل خود را با آن حضرت در ميان گذاشتيم و سؤالهايمان را پرسيديم و ازجا برخاستيم .هنگام خارج شدن از منزل، امام به من فرمود: همراه با دوستت، فردا هم نزد من بياييد.

گفتم بسيار خوب، خواهيم آمد.

چون فردا شد، با همان دوستم به خانه امام رفتيم، ولى اين بار به اتاقى وارد شديم كه در آن، جز يك حصير، هيچ امكاناتى نبود و امام پيراهنى خشن بر تن داشت.

در اين هنگام امام به رفيق من رو كرد و فرمود: اى برادر بصرى! اتاقى كه ديشب مشاهده كردى و در آنجا نزد من آمدى از همسرم بود كه تازه با او ازدواج كرده‏ام و در واقع آن اتاق، اتاق او بود و لوازم آن نيز، لوازم و امكاناتى است كه او آورده است.

او خودش را براى من آراسته بود و من نيز مى‏بايست عكس العمل مناسبى داشته باشم و خودم را براى او بيارايم و بى‏تفاوت نباشم.اميدوارم از آنچه ديشب مشاهده كردى، به قلبت گمان بد راه نداده باشى.

رفيق من در پاسخ امام گفت: به خدا قسم، بدگمان شده بودم، ولى اكنون خداوند آن بد گمانى را از قلبم زدود و حقيقت را دريافتم. ⁽²³⁾

آنچه از اين حديث استفاده مى‏شود، اين است كه امام از همسرش انتظار ندارد كه چون او بر حصير بنشيند و لباس خشن بر تن كند.

امام با اين كه در قلمرو اعمال فردى خود، از تجمل پرهيز دارد، ولى در زندگى خانوادگى و حتى اجتماعى، عواطف و نيازهاى روحى همسر و نيز شرايط و مقتضيات زمان را در نظر دارد و تجمل حلال را ممنوع نمى‏شمارد و در مواردى لازم‏هم مى‏داند.

حكم بن عتيبه مى‏گويد: بر امام باقر (ع) وارد شدم در حالى كه اتاقش آراسته و لباسش رنگين بود، من همچنان به اتاق و لباس آن حضرت خيره شده بودم و نگاه مى كردم.امام كه آثار شگفتى را در من مشاهده كرده بود، فرمود: اى حكم نظرت درباره آنچه مى‏بينى چيست؟

عرض كردم: درباره عمل شما چگونه مى‏توانم داورى كنم (شما امام هستيد و جز كار بايسته انجام نمى‏دهيد)، ولى در محيط ما، جوانان كم سن و سال چنين مى‏پوشند، نه بزرگسالان!

امام فرمود: اى حكم، چه كسى زينتهاى الهى و خدادادى را ممنوع ساخته است! (پوشيدن اين لباس زيبا و شيك، حرمت شرعى ندارد) ولى خوب است بدانى كه اين اتاق، از آن همسر من است و تازه با او ازدواج كرده‏ام و تو مى‏دانى كه اتاق ويژه خود من چگونه اتاقى است. ⁽²⁴⁾

رعايت جمال و زى شرافتمندانه

ائمه (ع) به تناسب شرايط زمانى و مسؤوليتهاى اجتماعى خود، زندگى مى‏كرده‏اند.

در حالات على (ع) ديده شده است كه آن حضرت در دوران حكومت و فرمانروايى خويش، كفشهايش را خود وصله مى‏زد و از ساده‏ترين و كم بهاترين جامه‏ها استفاده مى‏كرد، ولى آن حضرت شيوه زندگى خود را براى همگان تجويز نمى‏نمود و مى‏فرمود: من چون حاكم جامعه هستم، وظيفه خاصى دارم و بايد در حد پايين‏ترين طبقات جامعه زندگى كنم تا آنان با مشاهده وضع من، در خوداحساس آرامش و رضايت كنند.

اما ساير امامان، از آنجا كه مسؤوليت حكومت را بر عهده نداشته‏اند و در شرايط اجتماعى ويژه‏اى زندگى مى‏كرده‏اند، كه چه بسا استفاده از لباسهاى كم بها و وصله‏دار موجب تضعيف موقعيت اجتماعى آنان و توهين به شيعه مى‏شد، و بازتاب منفى داشته است، بر اساس وظيفه، آداب صحيح اجتماعى را رعايت كرده، به جمال و زى شرافتمندانه در جامعه اهتمام مى‏ورزيده‏اند .

امام باقر (ع) حتى در مورد چگونگى اصلاح محاسن خويش به مرد پيرايشگر رهنمود مى‏دهد. ⁽²⁵⁾ و در انتخاب لباس براى خويش، عزت و شرافت و زى شايسته را در نظر دارد! چنان كه گاه لباس فاخر و تهيه شده از خز مى‏پوشد. ⁽²⁶⁾ و براى لباس رنگهاى جذاب و پر نشاط انتخاب مى‏كند. ⁽²⁷⁾

امام باقر (ع) از اين كه در اندام او آثار رخوت و كسالت و پژمردگى ظاهر باشد، متنفر بود.

حكم بن عتيبه مى‏گويد: امام باقر (ع) را ديدم كه حنا بر ناخنها نهاده است.

امام به من فرمود: نظرت درباره اين كار چيست؟

عرض كردم: درباره كار شما چه مى‏توانم بگويم (شما خود آگاهتر هستيد و جز كار بايسته انجام نمى‏دهيد)، ولى در آداب و رسوم اجتماعى ما، جوانان ناخنهايشان را با حنا مى‏آرايند !

امام فرمود: اى حكم! وقتى كه انسان تنظيف مى‏كند و با دارو، موهاى زايد بدن را مى‏زدايد، دارو بر ناخنها اثر گذاشته و رنگ آن را شبيه ناخن مردگان مى‏سازد.رنگ آن را با حنا مى‏توان تغيير داد. ⁽²⁸⁾ اين احاديث در مجموع مى‏رساند كه امام باقر (ع) به چگونگى وضع لباس و زى خويش در جامعه توجه داشته، بى قيدى و بد منظرى و بى‏مبالاتى را نمى‏پسنديده است.

پى‏نوشت‏ها:

1 ـ رأيت الباقر (ع) و هو متكى‏ء على غلامين اسودين.فسلمت عليه فرد على على بهر و قد تصبب عرقا فقلت: اصلحك الله لوجاءك الموت و انت على هذه الحال فى طلب الدنيا، فخلى الغلامين من يده و تساند و قال: لو جاءنى و انا فى طاعة من طاعات الله اكف بها نفسى عنك و عن الناس، و انما كنت اخاف الله لو جاءنى و انا على معصية من معاصى الله، فقلت: رحمك الله اردت ان اعظك فوعظتنى.ارشاد مفيد 2/159، مناقب 4/201، كشف الغمة 2/330، الفصول المهمة 213، بحار 46/ .287

2 ـ المناقب 2/295، ائمتنا 1/ .351

3 ـ حسن بن على الوشا از شخصيتهاى برجسته اماميه و از اصحاب امام رضا (ع) مى‏باشد كه نجاشى درباره او گفته است «كان من وجوه هذه الطائفة» و «كان عينا من عيون هذه الطائفة» .اعيان الشيعة 5/ .195

4 ـ اعيان الشيعة 5/ .194

5 ـ سيرة الائمة الاثنى عشر 2/ .202

6 ـ كان ابو جعفر الباقر (ع) جالسا فى الحرم و حوله عصابة من اوليائه، إذ اقبل طاووس اليمانى فى جماعة، فقال: من صاحب الحلقة؟ قيل: محمد بن على...قال: اياه اردت، فوقف عليه و سلم و جلس ثم قال: اتأذن لى فى السؤال؟ فقال الباقر (ع) قد اذناك فسلم قال: ...بحار 46/ .355

7 ـ عن ابى حمزة الثمالى قال: كنت جالسا فى مسجد رسول الله (ص) اذ اقبل رجل فسلم فقال من انت يا عبد الله...بحار 46/ .357

8 ـ كان عليه السلام لا يسمع من داره يا سائل بورك فيك، و يا سائل خذ هذا، و كان عليه السلام يقول: سموهم باحسن اسمائهم.احقاق الحق 12/ .189

9 ـ عن ابى عبد الله (ع) : كان ابى اقل اهل بيته مالا و اعظمهم مؤونة و كان يتصدق كل جمعة بدينار و كان يقول الصدقة يوم الجمعة تضاعف كفضل يوم الجمعة على غيره من الايام .بحار 46/295، الانوار البهية 122، اعيان الشيعة 1/ .653

10 ـ روى عن ابى عبد الله (ع) قال: دخلت على ابى يوما و هو يتصدق على فقراء اهل المدينة بثمانية آلاف دينار، و اعتق اهل بيت بلغوا احد عشر مملوكا...بحار 46/ .302

11 ـ قال عمرو بن دينار و عبد الله بن عبيد بن عمير، مالقينا ابا جعفر محمد بن على (ع) الا و حمل الينا النفقة و الصلة و الكسوة، و يقول: هذه معدة لكم قبل ان تلقونى.بحار 46/287، كشف الغمة 2/ .334

12 ـ قالت سلمى ـ مولاة ابى جعفر (ع) ـ كان يدخل عليه اصحابه، فلا يخرجون من عنده حتى يطعمهم الطعام الطيب، و يكسوهم الثياب الحسنة، و يهب لهم الدنانير، فاقول له فى ذلك ليقل منه فيقول: يا سلمى ما حسنة الدنيا الا صلة الاخوان و المعارف و كان يصل بالخمسمأة ...الفصول المهمة .197

13 ـ و قال الاسود بن كثير: شكوت الى ابى جعفر (ع) الحاجة و جفاء الاخوان فقال: بئس الأخ أخ يرعاك غنيا و يقطعك فقيرا ثم امر غلامه فاخرج كيسا فيه سبعمأة درهم فقال: استنفق هذا فاذا فرغت فأعلمنى.ارشاد 2/146، روضة الواعظين 1/204، كشف الغمة 2/321، الفصول المهمة 215، نور الابصار 50، الانوار البهية .122

14 ـ قال له نصرانى: انت بقر؟ قال: انا باقر، قال: انت ابن الطباخة؟ قال: ذاك حرفتها، قال: انت ابن السود الزنجية البذية، قال: ان كنت صدقت غفر الله لها، و ان كنت كذبت غفر الله لك، قال: فاسلم النصرانى.مناقب ابن شهر آشوب 4/207، بحار 46/289، نور الابصار، مازندرانى 51، اعيان الشيعة 1/ .653

15 ـ ر ك: الانوار البهية .123

16 ـ عن ابى عبيدة قال: كنت زميل ابى جعفر (ع) و كنت ابدا بالركوب ثم يركب هو، فاذا استوينا سلم و ساءل مساءلة رجل لا عهد له بصاحبه و صافح، قال: و كان اذا نزل نزل قبلى فاذا استويت انا و هو على الأرض سلم و ساءل مساءلة من لا عهد له بصاحبه، فقلت: يا ابن رسول الله انك لتفعل شيئا ما يفعله من قبلنا، و ان فعل مرة لكثير، فقال: اما علمت ما فى المصافحة، ان المؤمنين يلتقيان فيصافح احدهما صاحبه فما تزال الذنوب تتحات عنهما كما يتحات الورق عن الشجر و الله ينظر اليهما حتى يفترقان.

17 ـ كان قوم اتوا ابا جعفر (ع) فوافقوا صبيا له مريضا، فرأوا منه اهتماما و غما و جعل لا يقر، قال فقالوا: و الله لئن اصابه شى‏ء إنا لنتخوف ان نرى منه ما نكره، قال: فما لبثوا ان سمعوا الصياح عليه فاذا هو قد خرج عليهم منبسط الوجه فى غير الحال التى كان عليها فقالوا له: جعلنا الله فداك لقد كنا نخاف مما نرى منك ان لو وقع ان نرى منك ما يغمنا فقال لهم: إنا لنحب ان نعافى فيمن نحب فاذا جاء امر الله سلمنا فيما يحب.عيون الأخبار، ابن قتيبه 3/66، بحار 11/ .86

18 ـ حضر ابو جعفر (ع) جنازة رجل من قريش و انا معه و كان فيها عطاء فصرخت صارخة فقال عطاء: لتسكتن او لنجرعن قال: فلم تسكت، فرجع عطاء قال: فقلت لأبى جعفر (ع) ان عطاء قد رجع قال: و لم؟ قلت صرخت هذه الصارخة فقال لها: لتسكتن او لنرجعن فلم تسكت فرجع فقال : امض بنا فلو انا اذا رأينا شيئا من الباطل مع الحق تركنا له لم نقض حق مسلم، قال: فلما صلى على الجنازة قال وليها لابى جعفر: ارجع مأجورا رحمك الله فانك لا تقوى على المشى فأبى ان يرجع، قال فقلت له: قد اذن فى الرجوع و لى حاجة اريد ان اسالك عنها فقال: امض فليس باذنه جئنا و لا باذنه نرجع، انما هو فضل و اجر طلبناه فبقدر ما يتبع الجنازة الرجل يؤجر على ذلك.بحار 46/301 ـ

19 ـ مذهب مرجئه از جمله مذاهب ساختگى و انحرافى است كه معتقدان به آن چنان پايبند عمل نيستند و به ادعاى ايمان، دلخوش مى‏دارند و در روايات معصومين مورد لعن و نفرين قرار گرفته‏اند.ر ك: الفرق بين الفرق، مترجم 145 ـ

20 ـ دخلت على ابى جعفر (ع) و قلت له: جعلت فداك انى رجل اريد ان الازم مكة و على دين للمرجئة، فما تقول؟ قال (ع) : ارجع الى مؤدى دينك و انظر ان تلقى الله عز و جل و ليس عليك دين، فان المؤمن لا يخون.علل الشرايع 528، بحار 103/ .142

21 ـ خضاب، نوعى آراستن موها يا پوست بدن با تغيير دادن رنگ آن به وسيله حنا يا ساير داروهاى رنگى است.

22 ـ عن ابى الحسن (ع) قال: دخل قوم على ابى جعفر (ع) فرأوه مختضبا فسألوه فقال: انى رجل احب النساء فأنا اتصبغ لهن.بحار 46/ .298

23 ـ دخلت على ابى جعفر (ع) انا و صاحب لى فاذا هو فى بيت منجد، و عليه ملحفة وردية، و قد حف لحيته و اكتحل، فسألنا عن مسائل، فلما قمنا، قال لى: يا حسن! قلت: لبيك قال : إذا كان غدا فأتنى أنت و صاحبك، فقلت: نعم جعلت فداك، فلما كان من الغد دخلت عليه و اذا هو فى بيت ليس فيه الا حصير و اذا عليه قميص غليظ، ثم اقبل على صاحبى، فقال: يا اخا البصرة! انك دخلت على امس و انا فى بيت المرأة و كان امس يومها، و البيت بيتها، و المتاع متاعها، فتزينت لى، على ان اتزين لها كما تزينت لى، فلا يدخل قلبك شى‏ء، فقال له صاحبى: جعلت فداك قد كان و الله دخل فى قلبى، فأما الآن فقد و الله اذهب الله ما كان، و علمت ان الحق فيما قلت.بحار 46/ .293

24 ـ دخلت على ابى جعفر (ع) و هو فى بيت منجد و عليه قميص رطب و ملحفة مصبوغة قد أثر الصبغ على عاتقه، فجعلت انظر الى البيت و انظر فى هيئته فقال لى: يا حكم و ما تقول فى هذا؟ فقلت: ما عسيت ان اقول و أنا أراه عليك، فأما عندنا فانما يفعله الشاب المرهق، فقال: يا حكم من حرم زينة الله التى اخرج لعباده؟ فأما هذا البيت الذى ترى فهو بيت المرأة، و انا قريب العهد بالعرس، و بيتى البيت الذى تعرف.الكافى 6/446، بحار 46/ .292

25 ـ عن محمد بن مسلم، قال: رأيت ابا جعفر (ع) و الحجام يأخذ من لحيته فقال: دورها.بحار 46/ .299

26 ـ قال: رأيت على ابى جعفر محمد بن على (ع) جبة خز و مطرف خز.طبقات ابن سعد 5/321، سير اعلام النبلاء 4/ .407

27 ـ عن مالك بن اعين، قال دخلت على ابى جعفر (ع) و عليه ملحفة حمراء شديدة الحمرة.بحار 46/ .292

28 ـ رأيت ابا جعفر (ع) و قد اخذ الحناء و جعله على اظافيره فقال: يا حكم! ما تقول فى هذا؟ فقلت: ما عسيت ان اقول فيه و انت تفعله، و ان عندنا يفعله الشبان، فقال: يا حكم ان الأظافير اذا اصابتها النورة غيرتها حتى تشبه اظافير الموتى، فغيرها بالحناء، كافى 6/509، بحار 46/ .299

منبع: زندگى اجتماعی امام باقر (ع)، ص 211،احمد ترابى

در بخش نخست اين مقاله،باعنوان دانستن حق مردم است(۱)به تبيين دو محور از مباحث مرتبط با اصلاح طلبان پرداختيم. محور اول، الف) حربه های رژونالیستي وپوپولیستی ب)برنامه‏ها، تاکتيکها و استراتژيهاي اين جبهه. در اين بخش از مقاله، عملکردها و واکنشهاي جبهه مدعیان اصلاحات را بررسي مي‏کنيم.

ج. عملکردها و واکنشها:

 مسئولین وکسانی که مسئولیت دارندبداندهرچه دارندازبرکت اسلام،شهداوهمین خانوادۀ معظم شهداست پس امیداست خدمت به اینچنین ملت فهیم،شریف وبزرگواری که برای هرلحظۀ این نظام مقدس عزیزی رابه قربانگاه فرستاده اندکوتاهی نشود.شایدباخواندن این نامه به خودبیایم انشاالله

درپاسخ به ادعاهای یکی از پرچمداران اصلاحات که گفته بود: به لحاظ کميت مجلس ششم موفق تر از پنج دوره قبل از خود بود و نسبت به دوره هفتم هم با چشم‌اندازى که پيش رو داريم تا حدودى بهتر و يا مساوى با آن مقايسه مى‌شودو داورى‌ها نسبت به مجلس ششم به خصوص در رسانه‌هاى رقيب منصفانه نبوده است. 

چندوقت پیش قول دادم که به پاس خدمات....مخصوصاًجهت موفقیت آنهابرای تحقق یافتن وعدۀ پرداخت پنجاه هزارتومان وخا......بندی هایشان بیشتردرخدمت مدعیان به اصطلاح اصلاح طلب باشیم پس بخوانیدو احسنت احسنت به این اطلاحات بکنید:
جناب آقای کروبی، دبیرکل با مرام ودست ودلباز(انشاالله که قهرنفرمایندوازحزب اعتمادملی هم خارج شوند)حزب اعتماد ملی که همین چند روز پیش در دفاع از دراویش بروجرد به وزیرکشور نامه نوشت و در آن نامه ضمن برشمردن رذالت‌های مارکسیست‌ها متذکر شده که "نگرانم که خدای ناکرده دست پنهان چنين افرادی (مارکسیست ها) در پشت حوادث اخير باشد تا به دست افراد مخلص و ساده انديش با جلوه دادن ناامنی در کشور بخواهند انتقام خويش را از جمهوری اسلامی و مردم شهيدپرور بگيرند." به دعوت حزب کمونیست چین، به آن دیار رفت و گوش شیطان کر احتمالا الان هم در همانجا هستند.
همچنین آن عزیز سفرکرده، به مصداق حدیت "من لم یشکر المخلوق، لم یشکر الخالق" بارها از "عنایت حزب کمونیست چین به حزب اعتماد ملی ایران" تشکر کرد که گزارش مبسوط آن در روزنامه وزین اعتماد ملی مکررا به چاپ رسید و به حول و قوه الهی و به عون عنایت حزب کونیست چین باز هم به چاپ خواهد رسید.

تغيير کادر رهبري حزب کمونيست چين

اجلاس پنج سالانه حزب کمونيست چين امروز با تصويب اصلاح منشور حزب، تغيير کميته رهبري حزب و برکناري سه نفر از بالاترين مقامهاي اين حزب به پايان رسيد.

به گزارش خبرگزاري فرانسه، هفدهمين اجلاس پنج سالانه حزب کمونيست چين که از يک هفته پيش در پکن آغاز شده بود، امروز پس از اصلاح منشور اين حزب و انتخاب کادر رهبري جديد به کار خود پايان داد."هو جين تائو"، رئيس جمهور چين در سخنان کوتاهي، پايان اجلاس را که حدود دو هزار و 200 نفر از اعضاي رده بالاي حزب از سرتاسر کشور در آن شرکت داشتند، اعلام کرد.

در اجلاس امسال حزب سه نفر از قدرتمندترين سياستمداران کميته مرکزي حزب از جمله "زنگ گينگ هونگ"، معاون رئيس جمهور و رئيس کميته مرکزي، موفق به عضويت مجدد در کميته 204 نفره حزب نشدند.

خبرگزاري شينهوا گزارش داد زنگ به همراه "لوئو گان" وزيردفاع ونيز" "وو يي" معاون نخست وزير معروف به "زن آهنين" و نيز چند نفر از مقامهاي بلندپايه در نشست امسال موفق به عضويت در کميته مرکزي نشدند. رأي گيري درباره اعضاي کميته  مرکزي جديد امروز در آخرين روز نشست برگزار شد.

تغيير کادر رهبري وکنار گذاشته شدن معاون اول هو جين تائو به اين معناست که مهمترين رقيب احتمالي وي براي رياست حزب از ميان برداشته شد و به اين ترتيب پارلمان مي تواند در اجلاس سالانه آينده خود که ماه مارس آينده برگزار خواهد شد هو را بار ديگر براي دوره پنج ساله ديگري به عنوان رئيس جمهور و رئيس کميته رهبري منصوب کند.

خبرگزاري شينهوا نيز گزارش داد کنار رفتن "زنگ" از کادر رهبري حزب به اين معناست که وي ديگر در کميته رهبري کشور که مناصب کليدي و سياستهاي کلي کشور را ترسيم مي کند، حضور نخواهد داشت.

قراراست کميته مرکزي جديد حزب کمونيست درنخستين جلسه خود که فردا برگزارخواهد شد کميته 9 نفره رهبري جديد کشور انتخاب کنند."ون جيابائو" نخست وزيرانتظار مي رود پست خود را درکميته رهبري حفظ کند و بتواند براي پنج سال ديگر توسط پارلمان به نخست وزيري منصوب شود.

علاوه براين، اعضاي کنگره امروز با تصويب اصلاح منشور حزب، ديدگاه هاي جديد اقتصادي و توسعه اي هو جين تائو را در آن گنجاندند.

******************

۱-غش و ضعف براي خواننده كاباره اي
يك روزنامه مدعي اصلاح طلبي در شماره روز پنج شنبه خود ضمن اعلام خبر مرگ يك خواننده زن مبتذل خوان لوس آنجلسي، به تشريح علت درگذشت و نوع بيماري وي پرداخت و با تلويحي نزديك به تصريح كوشيد تا او را يك هنرمند! موسيقي ايراني جلوه دهد. روزنامه اعتماد ملي كه ارگان رسمي حزب آقاي كروبي مي باشد ضمن شرح خدمات! و فعاليت هاي اين خواننده فراري، حتي ساعت، دقيقه و مكان مرگ او را نيز قيد كرده و آورده است:
«خديجه دده بالا معروف به «مهستي» خواننده قديمي ايران روز دوشنبه چهارم تيرماه (25 ژوئن) به علت بيماري سرطان در شهر لس آنجلس درگذشت. اين خواننده ايراني مقيم آمريكا كه سه سال بود با سرطان دست و پنجه نرم مي كرد، عاقبت ساعت 55/7 دقيقه صبح دوشنبه در سن 61 سالگي درگذشت. اين خواننده مدت ها بود بيماري اش را از مردم پنهان مي كرد...»
اين روزنامه مدعي اصلاح طلبي در ادامه به شرح فعاليت هاي اين خواننده مبتذل خوان مي پردازد و مي نويسد: «مهستي خوانندگي را در اواسط دهه 40 آغاز كرد، او با گروه كثيري از ترانه سرايان ايراني... همكاري داشت.»
لازم به توضيح است خواننده مذكور كه مورد ستايش و تكريم روزنامه آیت الله كروبي!!!! قرار گرفته، يكي از خوانندگان كاباره اي و درباري رژيم منحوس پهلوي بود كه در سال هاي قبل از انقلاب در به ابتذال كشاندن موسيقي اصيل ايراني و رواج برهنگي در ميان خوانندگان زن نقش فراواني داشت. او بعد از پيروزي انقلاب اسلامي به خارج از كشور گريخته و در آمريكا ساكن شد.

مظهر اسماء الهي

مظهــــــــر اسمــــاء رب العالميـــــــن      

                                              هســـــت در عالــــــــم جواد العارفيـــــن

هست در حسن و ملاحت بي نظيــــــر   

                                                آسمــان وحــــــــي را باشــــــد بشيـــــر

نور چشمان علي موســــي الرضـــــا          

                                           اي پناه خلــــــق و جملــــــه ماســـــوي

كشتي درياي جــــــود و رحمتــــــــي    

                                                 نوح و فيض و ناخـــــــــــــداي قدرتــي

تاج بخـــــش تاجـــــداران، تاجـــــدار       

                                                حجت بر حق، شه گــــــــردون مــــــدار

چون زمام هر دلي در دست تســــــت    

                                                هستي عالم، همـــه از هســــــت تســـت

خوان احسان تو بــــــي پايان بــــــود  

                                                     مهر رويـــت، دارو و درمــــــان بـــــود

پرچم دين از تو جاويـــــــدان شـــــده      

                                                از طفيلت، خلقــــت انســـــــــان شـــــده

هر كسي شهد لقايــــت نوش كــــــرد    

                                               حلقه امـــــر تو را در گــــــــوش كــــــرد

غنچـــــــــه طوباي نخــــــل فاطمـــــه 

                                                   زينت عـــــــــرش بـــــــرين را قائمـــــه

خاطرش بهر پـــدر افســــــرده بــــود  

                                                    قلبش از جور و جفا پژمـــــــرده بـــــود

چون حمايت كرده از ديـــــن خــــــدا    

                                                    دين حق، جاويــــــد مــــــــــاند تا جــزا

ليك ام الفضـــــــل مكـــــــــار دغــــــا    

                                                كــرد زهــــــري را مهيــــــــا در خفــــا

زهر را در كام آن مـــــولا بريخــــــت   

                                                     رشته صبـــر و شكيـــب از هم گسيخـت

در جواني بوستانش شـــد خــــــــزان  

                                                  اوفتــــــــاد از پـــــــاي، آن سـرو روان

بس كه آن ملعونه ظالم بود و پســـت   

                                                  باب حجـــــــره از جفا بر شــاه بســــــت

عاقبت با لعل عطشــــان جان بـــــداد   

                                                 جان، به راه دين جـــد خــــــــود نهـــــــاد

كلك ماتم، سر شكستــه از غمــــــــش 

                                               يادم آمـــــد از حسيـــــــــن و ماتمــــــش

در كنار آب، تشنــــــــه لــب شهيـــــد    

                                               جاي اشك، از چشم زينب خون چكيــــد

شد جواد، ار دفن با غســـل و كفــــن  

                                                 بود بي غســــل و كفن، فخــــــر زمــــن

قلب عالم شد از اين ماتـــــم كبــــــــاب  

                                            ز تــــن عــــــــريان و ظـــــل آفتـــــــــاب

چون بهاي قطره خونـــش خداســــــت  

                                               خون بگريد ماسوي بهرش، سزاســــت

انتفاضه سوم هم در راه است*

 امروز نهم دسامبر است. روزی که در تاریخ جهان اسلام از اهمیت بسزایی برخوردار است. در نهم دسامبر 1987 مردم فلسطین اولین انتفاضه خود را به منظور مقابله با رژیم اشغالگر قدس آغاز کردند و کلید موج صهیونیسم ستیزی مردم فلسطین با انتفاضه اول زده شد. انتفاضه ای که تمامی اراضی اشغالی را در برگرفت و مسبب محکومیت اقدامات رژیم صهیونیستی شد.

شعله هاي انتفاضه‌ اول فلسطين زماني روشن شد كه اتوبوس حامل كارگران فلسطيني كه از محل كارشان در سرزمين‌هاي اشغالي به نوار غزه باز مي‌گشت، از سوي نيروهاي رژيم صهيونيستي در يك ايست بازرسي متوقف شد و در درگيري به وجود آمده چهار فلسطيني به شهادت رسيدند. انتفاضه اول مقدمه ای هم بود بر انتفاضه مسجد الاقصی یا انتفاضه دوم که در در 28 سپتامبر 2000 و درپی حرکت موهن آریل شارون نخست وزیر وقت رژیم صهیونیستی به وقوع پیوست. شارون در راستاي سياست هاي توسعه طلبانه خود و تأکيد بر اصل معرفي بيت المقدس به عنوان پايتخت رژيم صهيونيستي با پيشتيباني نيروهای نظامي وارد مسجدالاقصي شد، در آن زمان ملت فلسطين به رغم سياست هاي سازش تشکيلات خودگردان در اقدامي فراگیر به مقابله با اين اقدام شارون پرداخت. هرچند که شعله هر دو انتفاضه فلسطین پس از رخ دادن واقعی که احساسات مردم را جریحه دار کرد، زبانه کشید اما تمامی شواهد حاکی است که بستر انتفاضه در آن مقطع کاملا فراهم بوده است. یکی از مسائلی که به هیچ وجه مردم فلسطین حاضر به مسامحه بر سر آن نبوده اند، مسأله قدس است. در تمام مقاطعی که تلاش اسرائیل برای تخریب مسجد الاقصی یا پایتختی قدس شدت گرفته، تحرکات ضدصهیونیستی مردم فلسطین هم کاملا تشدید شده است درست مانند زمان انتفاضه دوم. از سوی دیگر مسامحه دولت های فلسطینی هم خون مردم این سرزمین را به جوش آورده و همواره خود بستر ساز انتفاضه بوده است. پیش از انتفاضه دوم هم قرار داد اسلو و روابط تشکیلات خود گردان با دولت اسرائیل بستر ساز انتفاضه مسجدالاقصی و تقویت گروه های مقاومت شد. از سوی دیگر پیروزی مقاومت لبنان در سال 2000 بر اسرائیل که منجر به عقب نشینی رژیم اشغالگر شد، هم بهبود روحیه مردم فلسطین و در نتیجه تشید مقاومت را به دنبال داشت. برگ زدن تاریخ فلسطین در برهه شکل گیری انتفاضه دوم نشان می دهد بسترهایی که در آن مقطع موجبات شکل گیری انتفاضه مسجدالاقصی را فراهم ساخت، اکنون هم وجود دارد. در شرایط فعلی مردم فلسطین به واسطه مسامحه دولت نامشروع سلام فیاض و شخص ابومازن با رژیم صهیونیستی سر خورده اند و هر لحظه این احتمال وجود دارد که بغض مردم فلسطین که ناشی از کنفرانس سازشکارانه آناپولیس است، بترکد. از سوی دیگر تحرکات رژیم صهیونیستی هم برای شهرک سازی در بیت المقدس به شدت افزایش یافته است و سیاست گسترش شهرك های صهیونیستی و اسكان صهیونیست ها در قدس شرقی و نیز تلاش برای تخریب مسجدالاقصی و دیگر اماكن مقدس مسلمانان در قدس با هدف از بین بردن هویت اسلامی این شهر با شدت بیشتری از سوی رژیم صهیونیستی پیگیری می شود. از طرف دیگر پیروزی حزب الله لبنان هم در جنگ 33 روزه، انگیزه های مردم فلسطین را برای مقاومت افزایش داده است. حزب الله لبنان نشان داد که شکست ناپذیری ارتش اسرائیل افسانه ای بیش نبوده است. اکنون هم و با توجه به محیا بودن بستر لازم، مردم فلسطین در انتظار جرقه ای هستند که بار دیگر مقاومت خود را احیا کنند و موجودیت رژیم نامشروع صهیونیستی را در قالب انتفاضه سوم به چالش بکشند. در حال حاضر مقامهاي رژيم اشغالگر آشکارا اعتراف مي کنند که فروپاشي اجتماعي، کوچ معکوس يهوديان به خارج، فرار سربازان از ارتش، آمار بالای خودکشی، مشکلات اقتصادي و حتي بحرانهاي سياسي آنها ناشي از انتفاضه است. مردم فلسطین به رهبری حماس به خوبی می دانند که تنها راه دستیابی آنها به حقوق مشروعشان مقاومت است. ملت فلسطین به خوبی دریافته اند که نمی توانند حقوق خود را با شرکت در کنفرانس هایی نظیر اسلو، کمپ دیوید، مادرید یا آناپولیس از اشغالگران بگیرند. آنها به درستی دریافته اند که برای احیای حقوقشان تنها می توانند به راکت ها و موشک های قسام، یا حتی قلاب سنگهایشان امید ببندند.به امیدنابودی رژیم جعلی،منفور،تروریستی وغاصب صهیونیستم وحامیان جنایتکارش انشاالله .

روزنامه حزب الله

جواد الائمه علیه السلام؛ اسوه كرامت

حضرت امام محمد تقي عليه السلام، درماه مبارك رجب سال 195هجري به دنيا آمد و در ماه ذيعقده سال 220 در 25 سالگي به شهادت رسيد .

زندگي آن حضرت اگر چه بر اثر شقاوت ظالمانه روزگار، ديري نپائيد، اما در آن مقطع زمان، روشني بخش روح و جان شيعيان بود .

امام رضا عليه السلام نيز گاه شيعيان را به اين مساله مهم توجه مي‎داده است، از ابونصر بزنطي نقل شده است كه، من و صفوان بن يميني بر امام رضا عليه السلام وارد شديم – در حالي كه ابوجعفر (امام جواد عليه السلام) كه سه سال سن داشت ايستاده بود، ما عرض كرديم فدايت گرديم، اگر پناه بر خدا اتفاقي بيفتد، بعد از شما چه كسي امام است؟

حضرت فرمود: همين پسرم. و با دست به ابوجعفر عليه السلام اشاره كرد، ما عرض كرديم با اين كه او در اين سن و سال است؟

حضرت فرمود: آري! در همين سن و سال خداي تبارك و تعالي به حضرت عيسي عليه السلام كه دو ساله بود، احتجاج فرمود. (3)

اين كه كودكي خردسال رهبري امت را عهده‎دار شود، نخستين بار در مورد امام جواد عليه السلام تحقق يافت، سن كم آن حضرت حتي عده‎اي از شيعيان را درباره مسئله امامت به ترديد انداخته بود به گونه‎اي كه گاه سؤال مي‎كردند تا زماني كه ايشان به سن امامت برسند، چه كسي امام شيعه خواهد بود؟ و خواص شيعه پاسخ مي‎دادند، اگر بنا به فرموده ائمه اطهار حضرت جواد، امام و پيشواست سن كم او مسئله‎اي نيست و او با وجود سن كم شايستگي اداره امور مسلمين را دارد .

به هر حال مراجعات مكرر به ايشان و پاسخ بدون تأمل آن حضرت به سؤالات، عظمت و مقام علمي ايشان را بر همگان ثابت نمود.

ايام حج بود، چهل نفر از علماي بغداد و ساير شهرها جمع شده، به قصد حج حركت كردند از طريق مدينه آمدند تا امام جواد را ببينند . وقتي به خانه امام جعفر صادق عليه السلام وارد شدند آنجا خالي بود، آمدند روي فرش بزرگي نشستند، در اين هنگام عبدالله بن موسي به طرف آنها آمد و بالاي مجلس نشست، منادي صدا زد، اين فرزند رسول الله صلي الله عليه و آله است هر كس مسئله‎اي دارد سؤال نمايد.

سپس خود مسائلي سؤال كرد و او پاسخ‎هاي نادرست داد، لذا شيعيان متحير و محزون شدند و فقها هم مضطرب گشتند بلند شدند و تصميم گرفتند برگردند، پيش خودشان فكر كردند، اگر امام جواد عليه‎السلام‌ امام بود پاسخ مسائل را تكميل مي‎كرد، در اين هنگام دري از بالاي مسجد باز شد و موفق خادم امام جواد عليه السلام وارد گرديد و گفت اين ابوجعفر است، پس همه بلند شدند و به طرف او رفتند و جلوي ايشان قرار گرفتند و بر او سلام كردند، سپس امام در حالي كه دو پيراهن بر تن و عمامه‎اي بر سر داشت و در پاهايش نعلين بود وارد شد و نشست . همه مردم ساكت شدند تا اين كه كسي كه مسائلي داشت بلند شد و مسائل خود را بيان كرد، امام جواد پاسخ‎هاي صحيح و كامل داد لذا همه خوشحال شدند و براي حضرت دعا كردند و از او تشكرنمودند و به ايشان عرض كردند، عموي شما عبدالله چنين و چنان فتوا داد!

امام فرمود: لااله الاالله اي عمو فرداي قيامت برايت بسيار گران خواهد بود كه پيش خدا بايستي و خدا به تو بگويد چرا بدون علم و آگاهي براي بندگان فتوا دادي درصورتي كه در ميان امت از تو عالم‎تر موجود بود!

(4) در حديث علي بن جعفر عموي امام رضا عليه السلام هم اين مشكل ترسيم شده و امامت امام جواد عليه‎السلام اثبات گرديده است. خصوصا با توجه به  اينكه علي بن جعفر، معاصر برادرش امام موسي بن جعفر عليه السلام و برادرش امام رضا و امام جواد عليه السلام بود … از ايشان نقل شده كه گفت:

خداوند ابوالحسن امام رضا را ياري نمود وقتي كه برادر و عمويش به او ستم كردند و حديثي را نقل مي‎كند تا مي‎رسد به اينجا كه مي‎گويد: پس من بلند شدم و دست امام جواد عليه السلام فرزند امام رضا عليه‎السلام را گرفتم و گفتم، پيش خدا شهادت مي دهم كه تو امام من باشي .

اين حديث و سند محكم و امثال آنها كه تعداد آنها هم زياد است، اهميت فراوان دارد و اضطرابي را كه در مورد مساله امامت بعد از امام روشن مي‎سازد. مخصوصا با توجه به اين كه امام در سنين كودكي بود و خداوند هم تا اواخر سال‎هاي عمر امام رضا عليه السلام به ايشان فرزندي عطا نكرده، همين باعث پريشاني عده‎اي از پيروان اهل‎بيت در مورد جانشيني امام رضا عليه السلام گرديده بود، لذا در هر مناسبتي كه امام هشتم عليه السلام را ملاقات مي‎كردند از ايشان در مورد جانشيني پرسش مي‎نمودند و امام هم به آنها اطمينان مي‎داد كه جانشين او، فرزندش است. بالاخره خداوند آن فرزند را به او عطا نمود، وقتي كه امام جواد عليه السلام متولد شد، طبعا سؤالات بسياري جهت شناختن جانشين او به سويش سرازير شد كه آيا محمدجواد عليه السلام كه كودك است امام و جانشين خواهد بود؟ اگر چنين باشد او چگونه سختي و بار امامت را با آن سن و سال كم به دوش مي‎كشد؟ امام رضا عليه السلام هم تأكيد مي‎كرد كه امام پس از خودش فرزندش محمدجواد عليه السلام است و اوست كه شايسته اين مقام است .

حاكم ابوعلي فرزند احمد بيهقي نقل كرد كه محمد بن يحيي صولي به من گفت كه عون بن محمد به ما گفت: ابوحسين بن محمد بن ابي عباد كه همراه فضل بن سهل كاتب امام رضا عليه السلام بود گفت: امام رضا هيچ وقت پسرش امام جواد را با اسم صدا نمي‎كرد، بلكه هميشه او را با كنيه ياد مي‎كرد و مي‎گفت: ابوجعفر عليه السلام به من نوشت و من به ابوجعفر كه در مدينه زندگي مي‎كرد و كودك بود نوشتم، او را با تعظيم خطاب مي‎نمود و ابوجعفر (امام جواد) در نهايت فصاحت و بلاغت و زيبايي پاسخ مي‎داد و من شنيدم كه امام رضا عليه السلام مي‎فرمود: ابوجعفر وصي من و جانشين من بعد از من در ميان خاندانم است.(5)

بديهي است كه مسأله اعجازآميز خردسالي امام مبتني بر بنيادهاي پوشيده و غيبي جهان است، آن كس كه بتواند در چنين سن و سالي، رهبري قومي را كه در سرزمين‎هاي دور و نزديك گسترده بودند، عهده‎دار شود و در برابر تهاجم انبوه دشمنان از جان نلغزد و پايدار بماند، هاله‎اي از الهام غيبي را بر گرد وجود خويش دارد .

اين بود كه شيعيان به وجود حضرت دلگرم مي‎شدند و در طريق حق‎جويي و عدالت طلبي گام مي‎زدند . از آن حضرت نقل است كه فرمود: «ستمگر و ياري كننده او و راضي به عمل او، شريك يكديگرند و روز اجراي عدالت درباره ظالم دشوارتر است از روز ستمكاري ظالم بر مظلوم.» (6)

مأمون پس از شهادت امام رضا، امام جواد را به بغداد آورد تا او را تحت كنترل خود درآورد و مدينه را كه به عنوان كانون خطر و شورش علويان احساس مي‎شد از وجود محور خالي سازد. وقتي امام به بغداد تشريف آوردند درباريان و مشاهير عصر جهت تحقير آن حضرت كه در آن زمان 10- 11 سال بيش نداشت، جلسه‎اي تشكيل دادند تا سئوالات حل نشده خويش را مطرح نمايند، در اين جلسه كه از سوي مأمون تشكيل شده بود يحيي بن اكثم قاضي القضاة حكومت عباسي رو به امام جواد عليه السلام كرد و سؤال كرد: درباره شخص محرمي كه مرتكب شكار شده است چه مي‎فرماييد؟

امام در پاسخ به سؤال وي چنان حكيمانه شقوق مختلف قضيه را متذكر شدند كه يحيي عاجزانه از امام خواست تا حكم صور مختلف قضيه را بيان فرمايد .

آن حضرت شروع به سخن فرمود:

اين مسأله صورت‎هاي فراواني دارد، آيا در خارج حرم بوده يا در داخل، از حرمت اين كار اطلاع داشته يا نه، عمدا كشته يا سهوا، بنده بود، يا آزاد، صغير بوده، يا كبير، بار اول بوده يا بار دوم، صيد پرنده بود، يا غير پرنده، كوچك بوده يا بزرگ، كشنده از كار خود پشيمان شده يا قصد تكرار آن را دارد، در شب صيد كرده بود يا روز، احرام او احرام عمره بود يا احرام حج؟

پس از بيان مفصل امام در رابطه با شكار محرم، حضرت رو به حاضران نمود سؤالي مطرح كردند كه همگان از پاسخ بدان فرو ماندند و امام به مسأله مذكور نيز پاسخ فرمود .

درباره شهادت حضرت امام جواد عليه السلام روايت‎هاي گوناگوني وجود دارد، اما آنچه از تفحص متون روايي برمي‎آيد اين است كه آن حضرت به دست همسرش ام الفضل دختر مأمون و به  نيرنگ و فرمان معتصم عباسي مسموم گشت و به شهادت رسيد .

مرحوم علامه محمدحسن مظفر آورده است كه خليفه علما را گرد مي‎آورد تا با آن حضرت مناظره نمايند به اين گمان كه در او لغزشي بيابد و از مقام و منزلت او بكاهد .

يك بار نامه‎هايي را جعل كرد كه مردم را به بيعت آن حضرت فرامي‎خواند تا بهانه‎اي براي هتك حرمت امامت باشد، اما اين توطئه‎ها عاقبتي جز افزوني مرتبت امام در پي نداشت از اين رو كينه و خشم معتصم افزوني گرفت، يك بار او را به زندان افكند و زماني كه تصميم به قتل آن حضرت گرفت او را از زندان آزاد كرد و همسر آن حضرت دختر مأمون را وادار كرد تا حضرت را با زهر به شهادت برساند، پس از شهادت حضرت شيعيان اطراف خانه او اجتماع كردند و چون معتصم در صدد بود كه آنان را از تشييع پيكر آن حضرت بازدارد، با شمشيرهاي آخته براي پايداري تا پاي مرگ هم پيمان شدند.(7)

 پي‎نوشت‎ها:

1- زندگاني سياسي امام جواد، جعفر مرتضي العالمي، ترجمه سيد محمد حسيني، ص 26 .

2- اصول كافي، ج 1، ص 214 .

3- بحارالانوار، ج 50، ص 35 .

4- همان، ص99

5- سرچشمه‎هاي نور، امام جواد عليه السلام، ص 85

6- بحارالانوار، ج50، ص 97

7- تاريخ الشيعه .

 منبع:

زندگاني سياسي امام جواد، جعفر مرتضي العالمي، ترجمه سيد محمد حسيني، ص 26 .

دوباره پلک دلم می پرد، نشانه چیست؟

در پی درگذشت شاعر متعهد مرحوم دکتر قیصر امین پور، پایگاه اطلاع رسانی آیت الله العظمی صافی گلپایگانی با انتشار مطلبی، به اظهار لطف این مرجع عالیقدر نسبت به آن شاعر فقید اشاره کرد.متن این گزارش به این شرح است:

در پی ارسال نامه‌ای به محضر آیت الله العظمی صافی که در بخشی از آن اشعاری از قیصر امین پور، درج شده بود این مرجع تقلید که خود در سرودن اشعار، تبحر دارد سالها پیش، از شعر امام زمانی وی تجلیل و آن را نشانه « شوق و شور و اشتیاق به آستان فرشته پاسبان حضرت صاحب الزمان» دانسته و به اقتباس و استقبال از شعر وی رفته‌اند.

متن نامه و شعر این مرجع تقلید، بدین شرح است:

بسم الله الرحمن الرحیم

در پشت نامه استفتاء، سه بیت شعر شیوا و غرّا مرقوم بود که از شوق و شور و اشتیاق سراینده و نویسنده به آستان فرشته پاسبان آقا حضرت صاحب الزمان، ارواح العالمین له الفداء، حکایت داشت:"

طلوع می کند آن آفتاب پنهانی   

                      ز سمت مشرق جغرافیای عرفانی

دوباره پلک دلم می پرد،نشانه‌ی چیست؟    

      شنیده ام که می‌آید کسی به مهمانی

کسی که سبزتر از هزار بار بهار      

                  کسی، شگفت کسی آن چنان که می دانی

حقیر نیز در اقتباس و استقبال از این اشعار، ابیاتی را سروده و تقدیم داشتم. امید است به شرف و افتخار قبول، نایل شود.

ان الهدایا علی مقدار مهدیها

زهى جمال رخش کرده پرتو افشانى    

                           به ماه چارده و آفتاب رخشانى
زهى ولى خدا قطب عالم امکان   

                                 جهان جود و کَرم پیشواى یزدانى
ظهور قدرت دادار حجت بن حسن  

                                  که ظاهر است از او کبریاى سبحانى
نجات امت مظلوم و خلق مستضعف     

                           امید مردم محروم و فیض رحمانى
سپهر مجد و شرف، شمس آسمان جلال    

                     جمال غیب ابد، شاه مُلک امکانى
اگر چه پر شده عالم ز فتنه و ز فساد    

                           مسلط‌اند به دنیا جنود شیطانى
به نام صلح و دموکراسى و وطن خواهى  

                        زنند ضربه به شخصیت مسلمانى
گرفته است بشر راه انحراف و خطا  

                                به هر مکان نگرم تیره است و ظلمانى
بگیرد ار همه اقطار، محنت ایام  

                                    شب فراق شود هر چه بیش طولانى
بمان به جا و مشو ناامید چون آید   

                               امام و منجى کل، مقتداى پایانى
سلیل احمد مرسل همان کسى که خدا 

                        عطا نموده به او منصب جهانبانى
جهان، نجات دهد از فساد و استکبار   

                           دوباره زنده کند راه و رسم انسانى
در آورد همگان زیر پرچم اسلام   

                                  نظام، مى‌نَبُوَد جز نظام قرآنى
ظهور مى‌کُند و مى‌کَند اساس ستم  

                            کند زمین و زمان را ز عدل نورانى
امیر معدلت آیین و معدلت گستر     

                            دهد نجات همه خلق از پریشانى
خوش آن زمانه و آن روزگار و آن ایام      

                       خوش آن حکومت و آن عدل و عصر روحانى

نظارت بر اعمال

یكی از مهمترین اعتقادات شیعه ، مسئله نظارت امام معصوم علیه السلام بر اعمال است.شیعه معتقد است كه حضرات معصومین علیهم السلام شاهد و ناظر بر اعمال ما هستند.

وجود مقدس امام هادی علیه الصلاة و السلام در زیارت " جامعه كبیره" بدین مهم تصریح فرموده اند و به حق می توان گفت كه این زیارت شریفه یك دایرة المعارف امام شناسی است.

در فرازی از زیارت جامعه می فرمایند: ".... و شهداء علی خلقه " یعنی: شما ائمه علیهم السلام حجت های خداوند متعال بر خلقش هستید.

در فرهنگ گرانسنگ قرآن نیزاز وجود مقدس حضرت ختمی مرتبت صلی الله علیه وآله به عنوان گواه بر مردم یاد شده است. خداوند متعال در سوره مباركه بقره ، آیه 143 می فرماید:

" و كذلك جعلناكم امة وسطا لتكونوا شهداء علی الناس و یكون الرسول علیكم شهیداً."

شما را امت میانه ای قرار دادیم تا گواه بر مردم باشید و پیامبرهم گواه بر شما.

امام باقرعلیه السلام در روایتی به سند صحیحه فرمودند: " ما ائمه، امت میانه هستیم و ما گواهان خداوند بر خلقش و حجت های او در روی زمین هستیم."(2)

به طوركلی با توجه به آیات و روایات شیعه این مطلب به اثبات می رسد كه ائمه هدی علیهم السلام همچون رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله شاهد براعمال و رفتار ما هستند و این اعتقاد شیعه و سنی است.

" ابوالقاسم حسكانی" از علماء اهل سنت در كتاب " شواهد التنزیل" ازحضرت علی علیه السلام حدیثی را نقل می كند كه ذیل آیه 143 سوره بقره فرمودند: " مراد از شاهدان، ما اهل البیت هستیم. رسول خدا شاهد بر ما و ما شاهدان خداوند بر خلقش و حجت های او در روی زمین هستیم ."(3)

نكته قابل توجه آن است كه مسئله عرضه اعمال به خدمت وجود مقدس حضرت بقیة الله الاعظم عجل الله تعالی فرجه الشریف دارای اثر تربیتی فوق العاده ای است. شیعه ی عاشقی كه می داند محبوبش هر لحظه او را زیر نظر دارد و به اعمال و رفتار او نظارت می نماید، سعی می كند كه در نحوه عملكرد خود دقت بیشتری داشته باشد.

امام باقر علیه السلام فرمودند: " ان الاعمال تعرض علی نبیكم كل عشیه الخمیس فلیستح احدكم ان تعرض علی نبیه العمل القبیح ."(4)

" تمام اعمال شما هرشب پنجشنبه به پیامبرتان عرضه می شود، پس باید ازاین كه عمل زشتی از شما بر پیامبرعرضه شود، خجالت زده باشید."

امام رضا علیه آلاف التحیه و الثناء فرمودند: " والله ان اعمالكم لتعرض علی فی كل یوم و لیله." (5)

به خدا سوگند كه اعمال شما هر شب و روز بر من عرضه می شود.

لازم به ذكر است كه مسئله عرضه اعمال، در روایات به بیانات متفاوتی وارد شده ، بعضی از روایات روز پنجشنبه را روز عرضه اعمال بر پیامبر یا یكی از معصومین صلوات الله علیهم اجمعین می دانند. بعضی دیگر هر روز صبح و عصر و در بعضی، روز و شب را به عنوان وقت عرضه اعمال بیان داشته اند اما قدرمسلم این كه اعمال ما بر اساس روایت، به معصومین و اكنون به وجود مقدس امام زمان عجل الله تعالی فرجه عرضه می شود و مثل گزارشی كه كارمندان در ابتدای روز یا در پایان ساعت كاری و حتی هفتگی و ماهانه به ریاست شركت تقدیم می كنند، اعمال ما نیز مورد دقت و بررسی قرار می گیرد.

در زیارت روز جمعه خطاب به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف ناله سر می دهیم كه:" السلام علیك یا عین الله فی خلقه."

درود و سلام بر چشم خدا در بین مخلوقاتش.

" رمیله" یكی از اصحاب امیرالمومنین علیه اسلام نقل می كند:" سخت بیمار شده بودم تا این كه روز جمعه قدری احساس سبكی كردم، با خودم گفتم بهتر است آبی به صورت زده و به امامت امیرالمؤمنین علیه السلام نماز بخوانم . به مسجد رفتم، هنگامی كه حضرت بالای منبر می رفتند دوباره حالم بد شد، هنگام بازگشت حضرت علی علیه السلام از مسجد به محله قصر تشریف بردند و من نیز ایشان راهمراهی كرده و همراه ایشان به آن محله رفتم.

امیرالمؤمنین علیه السلام به من فرمودند: ای رمیله، دیدم كه از درد به خود می پیچیدی ؟!

گفتم: بله یا امیرالمومنین، و جریان بیماری خود را برای ایشان تعریف كردم و ازانگیزه حضور در نماز با آن حضرت سخن گفتم.

حضرت فرمودند: ای رمیله هیچ مومنی بیمار نمی شود مگر آن كه ما هم درغم او غمگین  می شویم، و ناراحت نمی شود مگر آن كه ما هم درغم او غمگین می شویم و هیچ دعایی نمی كند مگر آن كه به دعای او آمین می گوییم و سكوت نمی كند مگر آن كه ما برایش دعا می كنیم.

عرضه داشتم یا امیرالمومنین فدایت گردم، این مطلب مربوط به كسانی است كه با شما در این مكان هستند، اما كسانی كه در اطراف و اكناف زمین زندگی می كنند چطور؟! فرمودند: ای رمیله هیچ مومنی در شرق و غرب زمین از ما غائب نیست."(6)

نكته مهمی كه ذیل این روایت قابل ذكر است آن كه این حدیث و احادیثی از این قبیل باید درباور انسان جای گرفته و بدان اعتماد پیدا كنیم. به عبارت دیگر این حقیقت را با تمام وجود احساس كنیم.

در این صورت " غیبت" برای ما به منزله " مشاهده" خواهد شد و همواره خود را در محضر آن ولی الهی احساس خواهیم كرد.

امام سجاد علیه السلام به ابوخالد كابلی می فرمایند:" ای اباخالد همانا مردم در زمان غیبت او كه اعتقاد به امامتش دارند و در انتظار ظهورش هستند از مردم همه زمانها بهترند، زیرا خدای تبارك و تعالی چنان فهم و عقل و معرفتی به آنها عنایت فرموده كه غیبت برای آنها به منزله دیدن حضوری شده است." (7)

وجود مقدس حضرت ولی عصر ارواحنا فداه در توقیع مبارك خطاب به شیخ مفید رحمة الله تعالی علیه می فرمایند: " فانا نحیط علما بانبائكم  ولا یعزب عنا شی من اخباركم ... انا غیر مهملین لمراعاتكم  و لا ناسین لذكركم."

" ما به آنچه  بر شما می گذرد احاطه علمی داریم و هیچ یك از خبرهای شما از ما پوشیده نیست... ما نسبت به رعایت حال شما اهمال نمی كنیم و یاد شما را فراموش نمی كنیم."

" ابوبصیر نقل می كند كه با حضرت باقرعلیه السلام داخل مسجد شدم در حالی كه مردم رفت و آمد می كردند، حضرت به من فرمودند از مردم سوال كن كه آیا مرا می بینند؟ هر كس از آنجا رد می شد از او می پرسیدم آیا ابوجعفر علیه السلام را ندیدی؟ می گفت: نه، در حالی كه ایشان در كنار من ایستاده بودند.

تا این كه ابوهارون نابینا (مكفوف) وارد شد، حضرت فرمودند: از این بپرس، گفتم آیا ابوجعفر علیه السلام را ندیدی؟

گفت: مگر نه همین است كه اینجا ایستاده؟

گفتم: از كجا دانستی؟!

گفت: چطور ندانم درحالی كه او نوری درخشنده وتابناك است؟ "

" ابوبصیر می گوید شنیدم كه آن حضرت به مردی از اهل آفریقا می فرمودند: حال راشد چطور است؟!

پاسخ داد: او زنده و با عقیده صحیح است.او را ترك گفتم در حالی كه به شما سلام رساند.

حضرت فرمودند: خد او را رحمت كند.

گفت: مگر او به رحمت خدا رفته است؟!

فرمودند: بله، پرسید چه موقع؟ حضرت فرمودند: دو روز پس از خارج شدن تو، آن مرد گفت: به خدا قسم كه او بیمار نبود و هیچگونه ناراحتی نداشت.

ابوبصیر می گوید: من پرسیدم، آن مرد كه بود؟ حضرت پاسخ دادند: یكی از افراد معتقد به ولایت، و از دوستداران ما بود.

و فرمودند: اگر فكر می كنید كه نسبت به شما دیدگانی بینا و گوشهایی شنوا نداریم، بد تصور كرده اید. به خدا قسم كه هیچیك از اعمال شما بر ما مخفی نیست، پس همه ما را حاضر بدانید و خود را به كارهای خوب عادت دهید و از اهل خیر باشید تا بدان شناخته شوید كه من فرزندان و شیعیان خود را به آن سفارش می كنم."(9)

مراحل شهادت

خداوند متعال عالم الغیب و الشهاده است. او شاهد و ناظر براعمال ماست و به پنهان و آشكار ما اطلاع دارد.

در قرآن كریم می فرماید: " والله علی كل شی شهید."

شاهد چون در محلی حضور پیدا كرده و تحمل شهادت نموده، شهید نیز نامیده می شود در واقع شهادت دارای دو مرحله است :

الف) مرحله تحمل شهادت

ب) مرحله اداء شهادت

بدین معنا، كه فردی را كه بناست به مطلبی شهادت بدهد باید به متن آن موضوع وارد باشد و آن موضوع را به چشم خود مشاهده نموده باشد كه این مرحله را مرحله تحمل شهادت می گویند، تا زمانی كه نزد قاضی رسیده و اداء شهادت نماید.

در مورد افراد عادی باید گفت كه به ظاهر مطلبی شهادت می دهند و براساس حجیت ظواهر، در باب قضا مورد قبول است یعنی در واقع شاهد به آنچه دیده است شهادت می دهد. افراد عادی هرگز نمی توانند از واقع مطلب و به عبارت دیگر كنه مطلبی اطلاع یابند.

به بیان دیگر باید گفت: شهادت یك مفهوم كلی است كه دارای مراتبی است و برترین مرتبه آن را فقط خداوند و ذوات مقدسه معصوم علیهم السلام درك می كنند. این مطلب نیز حكمتی دارد كه با دقت درآن می توان به مطالب نابی رسید.

اگر خداوند متعال و معصومین علیهم السلام شاهد بر اعمال ما هستند (به عنوان عالی ترین مرحله تحمل و درك شهادت) بدان  جهت است كه مظهر ستارالعیوبی بوده و هرگز كنه مطلب و ما فی الضمیر افراد را به دیگری بازگو نخواهند نمود.

بسیاری از افرادی كه به خدمت پیامر اكرم صلی الله علیه و آله و سلم می رسیدند چه بسا پیامبر و تعالیم آسمانی اسلام را قبول نداشته اند و در باطن منافقانی بودند كه در لباس مسلمین و متدینین به خدمت پیامبر رسیده و چه بسا خیلی هم اظهار مسلمانی نموده و حتی پیامبر با آنان هم سفره می شدند، در صورتی كه از ضمیرآنان با خبر بودند و ازآنچه در قلب آنان می گذشت اطلاع كافی داشتند. برخورد پیامبر صلی الله علیه و آله با ابوسیفیان در زمانی كه اسلام آورده بود، برخوردی كاملاً عادی و همانند برخورد پیامبر با سایر مسلمین بود.

پس اگر معصوم از جانب خدا براعمال و اسرار ما مطلع شود، مظهر ستر الهی بوده و هرگز موجبات خجلت و بی آبرویی دیگران را فراهم نخواهد آورد. ضمن آن كه هرگز چنین دركی به دیگران تفویض نشده و احدی از ادراكی چون درك معصوم برخوردار نخواهد بود كه حضرت علی علیه السلام در نهج البلاغه فرمودند: " ولا یقاس بآل محمد من هذه الامة احد."(10)

احدی از این امت ( كه برترین امتهاست) با آل محمد قابل مقایسه نخواهد بود.

معصوم، جلوه تام خدا و مظهر ستارالعیوبی اوست و هرگز كسی را نمی توان در هیچ صفتی با او مقایسه نمود و از جمله آن صفات، اطلاع بر اسرار و خفیات تمام موجودات است.

شاید به ذهن بیاید كه اطلاع معصوم از احوال و اسرار ما چه فایده ای دارد؟ در پاسخ باید گفت: اطلاع ولی تام الهی از اعمال و رفتار ما دارای فوائدی بسیار مهم است كه ذیلا به برخی ازآنان اشاره می شود.

1- اگر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف از اعمال و رفتار ما مطلع باشند در مصایب و مشكلات زندگی با دست غیببی خود مشكل گشای ما خواهند وبه طور مستقیم و یا غیر مستقیم به یاری ما خواهند شتافت. كه در این مورد مطالب فراوانی در كتب مفصله از جمله " نجم الثاقب" اثر مرحوم آیت الله میرزا حسن نوری رحمة الله تعالی علیه و كتاب " دارالسلام" اثر مرحوم آیت الله شیخ محمود میثمی عراقی(11)  رحمة الله تعالی علیه و كتب دیگری در مورد عنایات امام عصرعجل الله تعالی فرجه الشریف، به رشته تحریر درآمده است.

2- اطلاع آن حضرت از امور خیر و اعمال نیك باعث جلب رضایت ایشان شده و حتماً با دعای خیرشان باعث تأیید بیش از پیش ما خواهند بود، كه بسیاری از تشرفات و عنایات ائمه هدی علیهم السلام حاكی از این مورد است.

3- به طور كلی بررسی هفتگی یا روزانه باعث دقت بیشتر ما شده و از طرفی دارای اثر تربیتی بسیار مثبتی خواهد بود. اگر بدانیم اعمال ما مورد دقت آن امام بزرگوار خواهد بود، حتماً سعی می كنیم عملی مطابق رضایت معصوم را در پرونده اعما ل خود ثبت كنیم. خاصه این كه دعای خیر امام زمان علیه السلام باعث توفیق بیش از پیش ما خواهد بود.

وجود مقدس حضرت حجة بن الحسن عجل الله تعالی فرجه الشریف در توقیعی به مرحوم شیخ مفید(ره) می فرمایند: " ... انا غیر مهملین لمراعاتكم  ولا ناسین لذكركم."

" ... همانا در رعایت حال شما كوتاهی نمی كنیم و یاد شما را از خاطر نمی بریم."

امید آن كه تمام اعمال ما مورد رضایت آن حضرت بوده و لحظه به لحظه در جلب رضایتش بكوشیم.

پی نوشتها:

1- كافی، كتاب الحجة، ص 190.

2- همان.

3- تاویل الایات الظاهره، سید علی حسینی الاسترآبادی (نیمه دوم قرن دهم) به نقل از شواهد التنزیل.

4- بحارالانوار، ج 23، ص 343 .

5- ینابیع المعاجز، سید هاشم بحرانی ، ص 100.

6- بصائر الدرجات، محمد بن الحسن الصفار، ج 1 ، باب 16.

7- كمال الدین، مرحوم صدوق، باب 31، حدیث 2.

8- احتجاج طبرسی ، ج 2، ص 323.

9- خرائج مرحوم راوندی، ص 92 .

10- نهج البلاغه.

11- در  قدیم به شهر اراك (استان مركزی)، عراق عجم گفته می شد.